6 Eskadra Wywiadowcza

6 Eskadra Wywiadowcza
eskadra lwowska
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

21 grudnia 1918

Rozformowanie

1939

Dowódcy
Pierwszy

por. pil. Stefan Bastyr

Działania zbrojne
Wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Rodzaj wojsk

Wojska lotnicze

Podległość

III Grupa Lotnicza (1918-1920)
3 dywizjon lotniczy (1920-1921)
II dywizjon wywiadowczy (1921-1939)

6 eskadra wywiadowczapododdział lotnictwa rozpoznawczego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Lotniska 1920.png
Lotnictwo lwow 1919.png
Wyprawa kijowska 1920.png
Odwrot ukraina.png
Liniabugu 1920.png
Lotnictwo warszawa 1920.png
Lotnictwo lwow 1920.png

Formowanie i zmiany organizacyjne

Eskadra została sformowana 7 listopada 1918, na przejętym od Cesarskiego i Królewskiego Lotnictwa lotnisku Lewandówka we Lwowie, z racji miejsca powstania została nazwana „eskadrą lwowską”[1], wkrótce potem przemianowana na 2 eskadrę bojową[2]. W jej skład początkowo weszły samoloty pozostawione przez Austriaków.

Wojna polsko-ukraińska

Por. pilot Stefan Stec w samolocie Fokker EV. Na samolocie indywidualna odznaka por. Steca.

Pierwszy lot bojowy w wojnie polsko-ukraińskiej w obronie Lwowa został wykonany 5 listopada 1918[3] przez załogę: por. obs. Janusza de Beaurain i por. pil. Stefana Bastyra (samolot Oeffag C.II[4] lub według innych publikacji Hansa-Brandenburg C.I)[5]. Był to zarazem pierwszy lot polskiego samolotu, jeszcze przed oficjalną datą odzyskania niepodległości i dla jego upamiętnienia obchodzono w tym dniu co roku (do 1931 roku) Święto Lotnictwa Polskiego.

21 grudnia 1918 eskadra weszła w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej dowodzonej przez por. Bastyra[6]. W grudniu 1918 eskadra wykonywała zadania wsparcia jednostek naziemnych oraz loty rozpoznawcze. Łącznie w grudniu wykonano 28 lotów bojowych i kilka łącznikowych. Na stanie eskadry były m.in. 4 samoloty Hansa-Brandenburg C.I (spośród 6 samolotów całego wyposażenia).

21 grudnia 1918 jednostka podczas ujednolicania numeracji otrzymała nazwę 6 eskadra lotnicza (wywiadowcza). Weszła w skład III Grupy Lotniczej. Na 25 lutego 1919 w jej skład wchodziło 5 samolotów Hansa-Brandenburg C.I, 2 Oeffag i 1 Albatros C.XII, a w maju 1919: 4 Hansa-Brandenburg C.I, 2 Hannover CL.II, 1 Oeffag i 1 Albatros C.XII (BFW)[7]. Eskadra przez cały czas uczestniczyła w intensywnych walkach pod Lwowem, wykonując loty rozpoznawcze i bombowe. Raport Inspektora Wojsk Lotniczych z 13 marca 1919 wykazuje, że eskadra w tym czasie posiadała 1 samolot, 6 pilotów i 3 obserwatorów[8]. Z początkiem maja oddziały polskie rozpoczęły przygotowania do ofensywy na froncie ukraińskim. W tym czasie eskadra dysponowała 9 samolotami. Były to:4 Brandenburgi, 2 Rolandy CL-2, 1 Oeffag i 1 BFW C-12[9].

Ochotnicy oficerowie włoscy w 6 eskadrze wywiadowczej - ppor. obs. Veniero de Piza i ppor. obs. Virgiljusz Mastrelli
Śmierć kpt. Stefana Bastyra w katastrofie 6 sierpnia 1920 we Lwowie
„Eskimosy” – por. obs. Józef Wojciechowski, sierż. pil. Stefan Małaczyński, ppor. pil. Stanisław Pietruski, ppor. obs. Tomasz Turbiak

Początkowe operacje wojny polsko-radzieckiej

Po zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej, w lipcu 1919 eskadrę skierowano na lotnisko pod Tarnopolem[10], a jej dowództwo objął por. Kazimierz Swoszowski[11].

Pod koniec 1919 zmniejszyła się intensywność działań na froncie wojny polsko-radzieckiej. W październiku 1919 eskadra wykonała dla dowództwa Frontu Podolskiego 18 lotów rozpoznawczych, a w listopadzie – 12 lotów[12]. Od lutego 1920 intensywność walk wzrosła. 4 lutego 1920 w locie rozpoznawczym został zestrzelony dowódca eskadry por. pil. Kazimierz Swoszowski razem z obserwatorem, ppor. Feliksem Błaszkiewiczem. Dowództwo objął tymczasowo por. Franciszek Peter, a od marca por. Adolf Wiesiołowski[13]. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[a]. Na dzień 1 lutego 1920 eskadra wchodziła w skład III Grupy Lotniczej, posiadała 7 pilotów, 4 obserwatorów i 4 samoloty[15]. W lutym eskadra wykonała 43 zadania bojowe, zrzucając 330 kg bomb. W marcu działała dla 5 Dywizji Piechoty, dysponując już 10 samolotami, 6 pilotami i 4 obserwatorami[13].

Wiosną 1920 roku III Grupę Lotniczą, w skład której wchodziła 6 eskadra, przeorganizowano na 3 dywizjon lotniczy, wchodzący w skład 6 Armii (dawnego Frontu Podolskiego). W kwietniu 1920, w związku z polską ofensywą, eskadrę przebazowano do Płoskirowa. Brała ona udział w walkach w kwietniu (25 lotów bojowych), lecz w maju jej udział był już mało intensywny (8 lotów) z uwagi na zużycie sprzętu[16]. W czerwcu podczas polskiego odwrotu eskadra wycofała się do Tarnopola, gdzie otrzymała trzy samoloty Airco DH.9, przeprowadzając w drugiej połowie miesiąca 12 lotów szturmowych przeciw kawalerii radzieckiej. W lipcu eskadra została wycofana do Lwowa, borykając się z brakami sprzętu. Z użyciem wyremontowanych tam samolotów, eskadra wzięła udział w obronie Lwowa, wykonując 20 lotów w samej pierwszej dekadzie sierpnia[17].

Operacja warszawska – bitwa pod Lwowem – sierpień 1920

Na początku sierpnia na lotnisku Lewandówka stacjonowały cztery eskadry 3 dywizjonu lotniczego: 5. i 6 eskadry wywiadowcze, 7. i 15 eskadra myśliwska. Ich wyposażenie stanowiło 6 samolotów wywiadowczych i 10 myśliwskich[18]. Od 10 sierpnia zaczęła się zwiększać liczba codziennych lotów na front. Miało to związek ze skierowaniem się jazdy Budionnego w kierunku Lwowa[18]. Na dzień 15 sierpnia 6. eskadra posiadała 3 samoloty sprawne i 2 w remoncie[18]. Będąc w strukturach 3 dywizjonu, na wyposażeniu miała samoloty Airco DH.9. W bitwie pod Lwowem eskadra operowała z lotniska we Lwowie. Wówczas cały 3 dywizjon, w tym 6 eskadra, przypisany był do 6 Armii na Froncie Południowym. Front miał za zadanie bronić Lwowa i szachować Armię Konną Budionnego w Małopolsce wschodniej[19].

17 sierpnia 1920 roku cały 3 dywizjon (w składzie czterech eskadr) otrzymał rozkaz powstrzymania armii Budionnego, tego dnia na 19 samolotach łącznie wykonał 69 lotów szturmowych, a 18 sierpnia na 14 samolotach – 72 loty[20].

Przez noc 16/17 sierpnia mechanicy naprawili uszkodzone i postrzelane samoloty. Rankiem 17 sierpnia wystartowało 19 samolotów. Zadanie dywizjonu polegało na wspomaganiu wojsk własnych w rejonie BuskKrasne, a także powstrzymywaniu kolumn jazdy sowieckiej w marszu na Lwów. Podczas akcji szturmowej pięć samolotów zostało poważnie uszkodzonych w zderzeniach z jeźdźcami (sic!). Tego dnia kawaleria Budionnego poniosła bardzo wysokie straty, a natarcie sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii zostało odparte wyłącznie przy pomocy samolotów. Łącznie 17 sierpnia 19 maszyn wykonało 69 lotów szturmowych. Następnego dnia pogorszyły się znacznie warunki atmosferyczne. Wykonywano loty wywiadowcze a później atak na oddziały czerwonoarmistów grupujące się na północny wschód i wschód od Lwowa. Tego dnia po południu ceł ataków lotniczych został przesunięty w okolice Żółtańc, gdzie następnego dnia zamierzano wykonać przeciwuderzenie własnej kawalerii. W tym rejonie ppor. Tarasiewiczowi skutecznie zbombardował bolszewicką kolumnę zaopatrzeniową. Jedna z jego bomb trafiła w wóz konny z długiego ich szeregu i spowodowała wybuch i zniszczenie całej 15-wozowej kolumny amunicyjnej[21]. Dzień 18 sierpnia był dniem największego wysiłku bojowego lotników w czasie obrony Lwowa. Przeprowadzono wówczas 72 loty bojowe. W walkach tych na szczególne wyróżnienie zasłużyli por. Piniński, ppor. Tarasiewicz, plut. Tysler i por. Wiesiołowski[22].

Wieczorem 18 sierpnia, z powodu zagrożenia naziemnego lotniska w Lewandówce, wszystkie eskadry 3 dywizjonu przeleciały na lotniska pod Przemyślem. W ciągu następnych trzech dni działalność lotnicza została znacznie ograniczona. Dało o sobie znać przemęczenie załóg i zużycie samolotów[23]. We Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil. Cedrikiem Fauntleroyem na czele. 23 sierpnia podczas lotu bojowego został zestrzelony samolot por. Pinińskiego. Mimo lądowania na obszarze zajętym przez nieprzyjaciela, załodze udało się powrócić do eskadry. W związku z poprawą sytuacji, 24 sierpnia eskadra powróciła do Lwowa[23].

Na przełomie sierpnia i września 1920 eskadry 3 dywizjonu brały udział w dalszych działaniach ofensywnych. Od początku września zwalczały kawalerię sowiecką w rejonie Hrubieszowa i Uściługa[23]. W tym czasie działania bojowe nie miały już takiego nasilenia. 6 i 7 eskadra wykonały we wrześniu przeszło 50 lotów, głównie wywiadowczych, bez strat własnych[24].

6 eskadra ostatni lot bojowy wykonała 1 października 1920. Rozejm zastał eskadrę w Lewandówce[25].

Podczas działań wojennych 1918-1920 wykonała ogółem 670 lotów bojowych w czasie 1265 godzin, będąc przez to najaktywniejszą eskadrą polskiego lotnictwa; poniosła przy tym straty 6 osób personelu latającego[26].

Okres pokojowy

Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 roku eskadry 6. i 17. połączono, tworząc 6 eskadrę wywiadowczą w Łucku.

W sierpniu 1921 roku 6 eskadra wywiadowcza wchodziła w skład II dywizjonu wywiadowczego 2 pułku lotniczego w Krakowie.

W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[27]. 6 eskadra wywiadowcza przemianowana została na 21. eskadrę lotniczą[28].

31 sierpnia 1939 jednostka weszła w skład Brygady Bombowej i przemianowana została na 21. eskadrę bombową lekką. Pod tą nazwą walczyła w kampanii wrześniowej 1939.

Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
XI 1918eskadra lwowskaII eskadra bojowaXII 19186 eskadra lotnicza19196 eskadra wywiadowcza192521 eskadra lotnicza21 eskadra liniowa21 eskadra bombowaIX 1939

Żołnierze eskadry

Dowódcy eskadry[29]
StopieńImię i nazwiskoOkres pełnienia służby
por. / kpt. pil.Stefan Bastyr7 XI 1918 – VII 1919
por. pil.Kazimierz Swoszowskiod VII 1919 – † 4 II 1920
por. pil.Franciszek PeterII 1920 – III 1920
por. pil.Adolf Wiesiołowskiod III 1920
kpt. pil.Władysław Jan Kalkusdo 2 II 1923 (?)
kpt. pil.Bolesław Feliks Stachoń2 II 1923 – 1 VIII 1923 (?)
kpt. obs.Zygmunt Pistlod 1 VIII 1923 (?)
kpt. obs.Jan Buczma(?)
Personel latający okresu wojny polsko – bolszewickiej[30]
ObserwatorzyPiloci
por. obs. Władysław Toruńpor. pil. Stefan Stec
por. obs. Janusz de Beaurainpor. pil. Eugeniusz Roland
por. obs. Karol Frizerpor. pil. Kazimierz Swoszowski
por. obs. Zygmunt Tebinkapor. pil. Franciszek Peter
por. obs. Zbigniew Biskupskipor. pil. Adolf Wiesiołowski
por. obs. Tadeusz Wereszczyńskipor. pil. Juliusz Gilewicz
por. obs. Ksawery Pinińskipor. pil. Tadeusz Bukowiecki
por. obs. Henryk Sommerfeldppor. pil. Ludwik Idzikowski
ppor. obs. Feliks Błaszkiewiczppor. pil. Stanisław Pietruski
ppor. obs. Józef Wojciechowskichor. pil. Jan Stachura
ppor. obs. Stefan Berezowskichor. pil. Józef Cagasek
ppor. obs. Bronisław Fabianpchor. pil. Franciszek Piniński
ppor. obs. Zygfryd Piątkowskipchor. pil. Alojzy Stix
ppor. obs. Stefan Tarasiewiczpchor. pil. Witold Krasicki
ppor. obs. Veniero de Piza[31][b]sierż. pil. Józef Rączka
ppor. obs. Virgiljusz Mastrelli[31][b]sierż. pil. Paweł Tysler
ppor. obs. Tomasz Turbiaksierż. pil. Stefan Małaczyński
pchor. obs. Mieczysław Michalak
ppor. obs. Ryszard Hesse[32]

Wypadki lotnicze

  • 23 lipca 1923 w wypadku lotniczym zginął kpt. obs. Stefan Esztel powracając do Eskadry samolotem Ansaldo 300, który odebrał z wytwórni w Lublinie[28].

Samoloty eskadry

Uwagi

  1. W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[14]
  2. a b Obywatel włoski

Przypisy

  1. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 153.
  2. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  3. Pawlak 1998 ↓, s. 14.
  4. Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924. Warszawa: Bellona, Lampart, 1997. ISBN 83-86776-34-X. s.97
  5. Tomasz Kopański: Lotnictwo w obronie Lwowa w listopadzie 1918 roku, w: Militaria i Fakty nr 6/2001, s.40
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 44.
  7. Tarkowski 1991 ↓, s. 25, 39.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 29.
  9. Tarkowski 1991 ↓, s. 38.
  10. Pawlak 1989 ↓, s. 164.
  11. Tarkowski 1991 ↓, s. 40.
  12. Tarkowski 1991 ↓, s. 46-48.
  13. a b Tarkowski 1991 ↓, s. 46.
  14. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
  15. Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
  16. Tarkowski 1991 ↓, s. 56-58.
  17. Tarkowski 1991 ↓, s. 74-75.
  18. a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 100.
  19. Turbiak 1922 ↓, s. 126.
  20. Tarkowski 1991 ↓, s. 100-105.
  21. Tarkowski 1991 ↓, s. 101-102.
  22. Tarkowski 1991 ↓, s. 103-104.
  23. a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 104.
  24. Tarkowski 1991 ↓, s. 106.
  25. Pawlak 1998 ↓, s. 15.
  26. Tarkowski 1991 ↓, s. 106, 118.
  27. Pawlak 1989 ↓, s. 12.
  28. a b Pawlak 1989 ↓, s. 165.
  29. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 153–156.
  30. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 156.
  31. a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 222.
  32. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 155.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flag of Poland (1927–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
6 eskadra wywiadowcza - Wojciechowski Małaczyński Pietruski Turbiak.jpg
6 eskadra wywiadowcza - "Eskimosy" - por. obs. Józef Wojciechowski, sierż. pilot Stefan Małaczyński, ppor. pilot Stanisław Pietruski, ppor. obs. Tomasz Turbiak
Lotnictwo lwow 1919.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lotnictwo polskie w walce o Lwów w lutym 1919
Lotniska 1920.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lokalizacja lotnisk i lądowisk, z których korzystało polskie lotnictwo w latach 1919 - 1920
Lotnictwo lwow 1920.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Udział lotnictwa polskiego w walkach o Lwów 15-19 sierpnia 1920
Wyprawa kijowska 1920.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Udział lotnictwa polskiego w wyprawie kijowskiej - kwiecień - maj 1920
Liniabugu 1920.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lotnictwo polskie w walkach na linii Bugu 7 - 15 sierpnia 1920
Odwrot ukraina.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lotnictwo polskie w walkach odwrotowych na Ukrainie 6 czerwca - 4 lipca 1920
Albatros C.XII.jpg
Albatros C.XII
6 eskadra wywiadowcza - ochotnicy włoscy Veniero de Piza i Virgiljusz Mastrelli.jpg
Ochotnicy oficerowie włoscy w 6-ej eskadrze wywiadowczej - ppor. obs. Veniero de Piza i ppor. obs. Virgiljusz Mastrelli
Lotnictwo warszawa 1920.png
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lotnictwo polskie w bitwie warszawskiej 1920
6 eskadra wywiadowcza - śmierć kpt. Stefana Bastyra.jpg
Śmierć kpt. Stefana Bastyra d-cy 6-ej eskadry wywiadowczej w katastrofie samolotu 6 sierpnia 1920 we Lwowie
Oeffag C.II.jpg
Oeffag C.II
6 eskadra wywiadowcza - por. Stefan Stec.jpg
6 eskadra wywiadowcza. Por. pilot Stefan Stec w samolocie Fokker EV (na samolocie indywidualna odznaka por. Steca).