Bawaria

Bawaria
Freistaat Bayern
kraj związkowy
Ilustracja
Posąg Bavarii i Ruhmeshalle w Monachium w Bawarii (2006)
HerbFlaga
HerbFlaga
Hymn:
Gott mit dir du Land der Bayern!
Państwo Niemcy
StolicaMonachium
Kod ISO 3166-2DE-BY
PremierMarkus Söder (CSU)
Powierzchnia70 541,57 km²[1]
Populacja (31 grudnia 2020)
• liczba ludności

13 140 183[2]
• gęstość186 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba rejencji7
Liczba miast na prawach powiatu25
Liczba powiatów71
Liczba gmin2056
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba przedstawicieli w Bundesracie6
Położenie na mapie Niemiec
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Niemcy

Bawaria, Wolny Kraj Bawaria[3], Wolne Państwo Bawaria[4] (niem. Bayern, Freistaat Bayern) – największy pod względem powierzchni i najlepiej rozwinięty gospodarczo kraj związkowy Niemiec.

Informacje ogólne

Geografia

Bawaria graniczy z Austrią, Czechami i Szwajcarią (od strony Jeziora Bodeńskiego) oraz krajami związkowymi Badenią-Wirtembergią, Hesją, Turyngią i Saksonią.

Rzeki: Altmühl, Alz, Amper, Dunaj, Soława Frankońska, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Men, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils, Wertach

Kanały: Ren-Men-Dunaj

Jeziora: Ammersee, Chiemsee, Starnberger See

Ważniejsze wzniesienia: Nebelhorn (2224 m), Zugspitze (2963 m), Watzmann (2714 m), Grosser Arber (1457 m)

Historia Bawarii

Księstwa bawarskie po 1392 r.

W VI wieku obecna Bawaria wchodziła w obszar państwa plemiennego Bawarów, ludu germańskiego z korzeniami alemańskimi, turyngijskimi, frankońskimi i ostrogockimi. Część północno-wschodnia obszaru dzisiejszej Bawarii była zasiedlona przez Słowian (zob. Bavaria Slavica). Bawarowie stworzyli własne księstwo, później zależne od państwa Franków. Pierwszym znanym władcą był Garibald (Heribald) I, panujący w latach 548(?)–590. Od 788 do 907 r. Bawaria znajdowała się w granicach państwa Franków. Następnie władzę przejęła miejscowa dynastia Luitpoldingów (907–947 i krótko 983–985). Bawaria znalazła się wkrótce w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przy czym zajmowała południową część dzisiejszego kraju związkowego. Na północy regionu istniały mniejsze kraje, w tym Burgrabstwo Norymbergi, księstwo biskupie Bambergu i Wolne Miasto Norymberga, a w XIV wieku sięgało tu władztwo Czech (Czeski Palatynat). W 1070 r. tron bawarski został przez króla niemieckiego Henryka IV oddany sprzymierzonym z nim Welfom (1070–1139 i 1156–1180). Od 1180 do 1918 Bawaria była rządzona przez członków dynastii Wittelsbachów, którzy od 1623 r. byli elektorami.

W 1806 stała się królestwem. W 1806 do Bawarii włączono Norymbergę, a w 1815 Palatynat Reński. Od 1818 r. stała się monarchią konstytucyjną (na podstawie Aktu Konstytucyjnego, Verfassungs-Urkunde). Panujący od 1825 roku Ludwik I Wittelsbach zmienił oficjalny zapis nazwy państwa z Baiern na Bayern; litera „y” miała symbolizować tradycję starożytną w przeciwieństwie do potocznej „i”. 18 stycznia 1828 r. Bawaria i Wirtembergia utworzyły Bawarsko-Wirtemberski Związek Celny (Bayerisch-Würtembergischer Zollverein), a sześć lat później przystąpiły do Niemieckiego Związku Celnego. W 1871 r. Bawaria została włączona do Cesarstwa Niemieckiego, z zachowaniem odrębności (poczta, polityka zagraniczna, kolej i armia w czasie pokoju), które zlikwidowano dopiero w 1918 r. W tym samym roku doszło do krótkotrwałego powołania Bawarskiej Republiki Rad. W 1920 do Bawarii przyłączono Coburg, od 1572 związany z pomniejszymi księstwami saskimi. W 1949 r. Bawaria weszła w skład Republiki Federalnej Niemiec[6].

We wrześniu 2006 roku tuż przed pielgrzymką do Niemiec, papież Benedykt XVI użył określenia Państwo Wielka Bawaria.

Zabytki

Podział administracyjny

Podział Bawarii na rejencje
Podział Bawarii na powiaty

Bawaria podzielona jest na siedem rejencji (Regierungsbezirke):

Mieszkańcy każdego z tych regionów posiadają nieco odrębną kulturę i rozpoznawalny akcent językowy.

Równolegle do władz rejencji działają władze okręgu (niem. Bezirk).

Niższym szczeblem podziału jest podział na 71 powiatów i 25 miast na prawach powiatu.

Powiaty:
  1. Aichach-Friedberg (AIC)
  2. Altötting (AÖ)
  3. Amberg-Sulzbach (AS)
  4. Ansbach (AN)
  5. Aschaffenburg (AB)
  6. Augsburg (A)
  7. Bad Kissingen (KG)
  8. Bad Tölz-Wolfratshausen (TÖL)
  9. Bamberg (BA)
  10. Bayreuth (BT)
  11. Berchtesgadener Land (BGL)
  12. Cham (CHA)
  13. Coburg (CO)
  14. Dachau (DAH)
  15. Deggendorf (DEG)
  16. Dillingen an der Donau (DLG)
  17. Dingolfing-Landau (DGF)
  18. Donau-Ries (DON)
  19. Ebersberg (EBE)
  20. Eichstätt (EI)
  21. Erding (ED)
  22. Erlangen-Höchstadt (ERH)
  23. Forchheim (FO)
  24. Freising (FS)
  1. Freyung-Grafenau (FRG)
  2. Fürstenfeldbruck (FFB)
  3. Fürth (FÜ)
  4. Garmisch-Partenkirchen (GAP)
  5. Günzburg (GZ)
  6. Haßberge (HAS)
  7. Hof (HO)
  8. Kelheim (KEH)
  9. Kitzingen (KT)
  10. Kronach (KC)
  11. Kulmbach (KU)
  12. Landsberg am Lech (LL)
  13. Landshut (LA)
  14. Lichtenfels (LIF)
  15. Lindau (Bodensee) (LI)
  16. Main-Spessart (MSP)
  17. Miesbach (MB)
  18. Miltenberg (MIL)
  19. Mühldorf am Inn (MÜ)
  20. Monachium (M)
  21. Neuburg-Schrobenhausen (ND)
  22. Neumarkt in der Oberpfalz (NM)
  23. Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim (NEA)
  24. Neustadt an der Waldnaab (NEW)
  1. Neu-Ulm (NU)
  2. Norymberga (LAU)
  3. Oberallgäu (OA)
  4. Ostallgäu (OAL)
  5. Pasawa (PA)
  6. Pfaffenhofen an der Ilm (PAF)
  7. Regen (REG)
  8. Ratyzbona (R)
  9. Rhön-Grabfeld (NES)
  10. Rosenheim (RO)
  11. Roth (RH)
  12. Rottal-Inn (PAN)
  13. Schwandorf (SAD)
  14. Schweinfurt (SW)
  15. Starnberg (STA)
  16. Straubing-Bogen (SR)
  17. Tirschenreuth (TIR)
  18. Traunstein (TS)
  19. Unterallgäu (MN)
  20. Weilheim-Schongau (WM)
  21. Weißenburg-Gunzenhausen (WUG)
  22. Wunsiedel im Fichtelgebirge (WUN)
  23. Würzburg (WÜ)
Miasta na prawach powiatu:
  1. Amberg (AM)
  2. Ansbach (AN)
  3. Aschaffenburg (AB)
  4. Augsburg (A)
  5. Bamberg (BA)
  6. Bayreuth (BT)
  7. Coburg (CO)
  8. Erlangen (ER)
  9. Fürth (FÜ)
  1. Hof (HO)
  2. Ingolstadt (IN)
  3. Kaufbeuren (KF)
  4. Kempten (Allgäu) (KE)
  5. Landshut (LA)
  6. Memmingen (MM)
  7. Monachium (M)
  8. Norymberga (N)
  1. Pasawa (PA)
  2. Ratyzbona (R)
  3. Rosenheim (RO)
  4. Schwabach (SC)
  5. Schweinfurt (SW)
  6. Straubing (SR)
  7. Weiden in der Oberpfalz (WEN)
  8. Würzburg (WÜ)

Polityka

Maximilianeum w Monachium – siedziba Landtagu Bawarii
Koalicja rządząca: CSU
Ostatnie wybory: 15 września 2013

W Bawarii istnieje ruch na rzecz niepodległości: Partia Bawarska otrzymała w wyborach do landtagu w 2013 poparcie 2,3%. Sondaż przeprowadzony przez YouGov w 2017 roku wskazuje, że niezależność od Niemiec popiera 1/3 Bawarczyków[7].

Gospodarka

Siedziba koncernu BMW w Monachium (2014)

Bawaria należy do najbogatszych regionów współczesnych Niemiec. Wysoko rozwinięty jest tam przemysł elektroniczny, maszynowy (w tym samochodowy), lotniczy, włókienniczy, rafineryjny (ropa dostarczana jest rurociągami z portów Morza Śródziemnego). Produkt krajowy brutto Bawarii wynosi łącznie 544 mld USD i było większe niż PKB całej Polski aż do końca 2017 roku (PKB Polski w 2018 roku wyniosło 614,2 mld). Nazwa znanego producenta samochodów – BMW – „Bawarskie Zakłady Silnikowe” (Bayerische Motoren-Werke).

Inne znane przedsiębiorstwa z Bawarii: Siemens, Audi (samochody osobowe), MAN (autobusy i samochody ciężarowe), MTU (silniki lotnicze i czołgowe), Airbus Group (europejski koncern militarny i lotniczy), Telefónica Deutschland (operator komórkowy), HypoVereinsbank, Munich Re (jedna z dwóch największych firm reasekuracyjnych na świecie), Allianz SE (grupa ubezpieczeniowo-finansowa), Sky Deutschland (niemiecka płatna telewizja), ProSiebenSat.1 Media (koncern mediowy). Bawaria nazywana jest również doliną krzemową Niemiec.

Wysoko rozwinięte i wydajne jest też bawarskie rolnictwo. Bawaria szczyci się największą w Niemczech produkcją mleka, serów i wyrobów mleczarskich.

Na terenie Bawarii znajdują się trzy elektrownie atomowe: Isar w Essenbach, Grafenrheinfeld, Gundremmingen. W miejscowości Garching bei München (15 km na północ od Monachium) znajduje się reaktor badawczy.

Kultura

Oktoberfest (2015)

Słynny festiwal piwa Oktoberfest odbywa się corocznie od 1810 roku we wrześniu w Monachium i jest największym festiwalem tego typu na świecie. Początek imprezy jest wyznaczany na dwa tygodnie przed pierwszą niedzielą października, a festiwal trwa dwa tygodnie (dokładnie od piątku do niedzieli, czyli 17 dni).

Muzea

Uczelnie

Uniwersytet Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze (2006)

Religia

Bawaria jest krajem o tradycji katolickiej. Katolicy stanowią w Bawarii 54,4% ludności (tj. 6 mln 796 tys.). Obserwuje się jednak duży spadek wiernych przyznających się do Kościoła katolickiego (w 1970 70,4%, w 2011 56,3%). W Altötting znajduje się jedno z najważniejszych w Europie sanktuariów kultu maryjnego. Z miejscowości Marktl w południowo-wschodniej Bawarii pochodzi Benedykt XVI.

Podział wyznaniowy w Bawarii (2010)
WyznanieOdsetek wyznawców
katolicy54,2%
protestanci20,7%
muzułmanie4,3%
inni22%

Sport

Ciekawostki

Osoby związane z Bawarią

Wit Stwosz
Julia Stegner

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

2014 BMW.JPG
Autor: M(e)ister Eiskalt, Licencja: CC BY-SA 3.0
BMW-Werke, BMW Welt, und BMW Museum
Julia Stegner (2007).jpg
Autor: [1], Licencja: CC BY 2.0
Supermodel Julia Stegner exits the Bryant Park tents during the Mercedes-Benz Fashion Week show on September 9, 2007.
CoA Bavaria Poland Theatinerkirche, München, Deutschland09 edit Poco a Poco.jpg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Theatinerkirche, Munich, Germany. The CoA of, left, en:Maximilian III Joseph, Elector of Bavaria, Archi Seneschal of the HRE, and right, the CoA of his wife, en:Maria Anna Sophia of Saxony, daughter of en:Augustus III of Poland, Elector of Saxony.
Bavaria 2.jpg

Bavaria and the whole ensemble with Ruhmeshalle in background

picture taken by myself R. Pirkner 2006
Oktoberfest - Flickr - GregTheBusker.jpg
Autor: Greg Schechter from San Francisco, USA, Licencja: CC BY 2.0
Oktoberfest
St.johannes wappen.JPG
Autor: Sue107, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Herzoglich bayerisches Wappen und polnisches Königswappen in der Stadtparrkirche St. Johannes in Dingolfing, für Georg den Reichen (1445–1503) und seine Ehefrau Hedwig von Polen (1457–1502)
Georg der Reiche und Hedwig von Polen.JPG
Autor: Gliwi, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a photograph of an architectural monument.
It is on the list of cultural monuments of Bayern, no. D-2-61-000-113
St. Stephan (Pfaffenhausen) 39.JPG
Autor: Mogadir, Licencja: CC BY-SA 3.0

St. Stephan, Pfaffenhausen, Landkreis Unterallgäu, Bayern; Wappen des Clemens Wenzeslaus von Sachsen (Bischof von Augsburg)

Hauptschild:

  • Feld 1 und Feld 4: Kurtrier, Fürstbistum Trier.
  • Feld 2: Fürstbistum Augsburg.
  • Feld 3: Fürstabtei Prüm (sog. Prümer Lamm).

Mittelschild: Wappen als Prinz von Polen (Polen hatte Litauen annektiert, darüber die Königskrone)

  • Felder 1 und 4: Königreich Polen.
  • Felder 2 und 3: Großherzogtum Litauen.
  • Herzschild: Sachsen
Kollegienhaus universitaet-erlangen.jpg
Autor: Akriesch (also de:Benutzer:Akriesch), Licencja: CC BY 2.5
Picture taken from the "Kollegienhaus", one of the oldest buildings of the en: Friedrich-Alexander-University, Erlangen-Nuremberg
Frauenkirche Munich - View from Peterskirche Tower2.jpg
Autor: Diliff, Licencja: CC BY 2.5
Frauenkirche (Church of Our Blessed Lady) in Munich, Germany, as viewed from the tower of Peter's Church. Taken by myself with a Canon 5D and 24-105mm f/4L IS lens.
Bavaria in Germany.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of state Bavaria in Germany in Germany.
Westseite des Maximilianeum in 2013.jpg
Autor: High Contrast, Licencja: CC BY 3.0 de
West facade of the Maximilianeum (Bavarian parliament) in Munich.
Karte-Bayern-Landkreise.png
Autor: User Cordyph on en.wikipedia, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Map of Bavaria
Bamberg Altstadt 20061115-057-Pano.jpg
(c) Reinhold Möller, CC BY-SA 4.0
View of the old town of Bamberg from the tower of the Geyerswörth town hall
Georgstor Wappen Burghausen-1.jpg
Autor: Rufus46, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a picture of the Bavarian Baudenkmal (cultural heritage monument) with the ID
Partenkirchen - Olympia-Stadion (09).jpg
Autor: Pixelteufel, Licencja: CC BY 2.0

Bereits 1923 entstand die erste Olympia-Schanze am Gudiberg. Und das, obwohl die Olympischen Winterspiele dem Ort erst für 1936 zugesprochen wurden. Weil die steilen Hänge des Berges für das Anlaufprofil nicht ausreichten, wurde ein künstlicher Anlaufturm von 43 Metern Höhe und 5 Metern Breite errichtet.

Im Laufe der Jahre wurde die Schanze immer wieder modernisiert. 2007 wich sie dann einem komplett neuen Bau mit einem Anlaufturm von 100 Metern Länge. Oben angelangt, befindet man sich heute freischwebend, 62 Meter über dem Gelände, was der Anlage den Spitznamen »Olympischer Freischwinger« eintrug. Im Winter verschmilzt die neue Schanze tagsüber dank ihrer transluzenten Verkleidung mit der sie umgebenden Schneelandschaft. Abends wird der von innen erleuchtete Anlaufturm zur faszinierenden Lichtskulptur.

Das neue Wahrzeichen wurde schon mit dem BDA-Preis Bayern vom Bund Deutscher Architekten und dem IOC/IAKS-Award ausgezeichnet.
Für Bayern (Bayernhymne).ogg
The song “For Bavaria” is well known since the second half of the 19th century, before becoming the official anthem of the Free State of Bavaria.

Poet of the original text was Michael Öchsner, a teacher from Munich, who wrote the poem in 1845. Composer was Konrad Max Kunz, professor at the Munich Conservatorium and leader of the royal choir at the royal opera, who composed the melody in 1858. Together they wrote the song “For Bavaria” in 1860. This song spread fast all over the country and was soon known by most people.

The anthem originally had lyrics praising the king of Bavaria in the third verse, this was omitted in 1918 and in 1946 the Bavarian poet Josef Marai Lutz wrote a new third stanza (which is now unofficially used) and changed a few of the words of Öchsner’s original. To end the discussion on various types of texts the Bavarian Prime Minister made a proclamation on July 18th 1980. This proclamation said that the text introduced in 1953 with its 2 stanzas, which is very close to the original text, should be used oficially. However, there are some differences between the “traditional” text and the “official” text, the “traditional” text having been used when Bavaria was an independent state, the “official” text (presented here) now mentions Germany.

When the German anthem became official in 1952, the Bavarian Parliament decided unanimously that the German National Anthem and the Bavarian Anthem should be played by Radio Bavaria and taught at school together. Since 1964 it was officially termed as an “anthem” (Die Bayernhymne) and is under protection of law and may not be abused or manipulated; Bavaria is the only German state that has an official anthem.

Special thanks to: Ermano Geuer for some of this information, Klaus Caussmacher for the English translation, and Pavel Zinovatny for the music file.
Bayern nach der Teilung 1392.png
Autor: Lencer, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Bayern nach der Teilung 1392 in die Teilherzogtümer Bayern-Ingolstadt, Bayern-Landshut, Bayern-München und Bayern-Straubing
Neuschwanstein 0001.jpg
Autor: Dmytro Balkhovitin, Licencja: CC BY-SA 4.0
This is a photograph of an architectural monument.
It is on the list of cultural monuments of Bayern, no. D-7-77-169-33