Cerkiew św. Jerzego w Białymstoku

Cerkiew św. Jerzego
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok od strony południowej
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Miejscowość

BiałystokNowe Miasto

Wyznanie

prawosławne

Kościół

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Diecezja

białostocko-gdańska

Wezwanie

św. Jerzego Zwycięzcy

Wspomnienie liturgiczne

23 kwietnia/6 maja

Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie

św. Barbary

Cudowne ikony

św. Paisjusza Hagioryty[1]

Położenie na mapie Białegostoku
Mapa konturowa Białegostoku, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Cerkiew św. Jerzego”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Cerkiew św. Jerzego”
Ziemia53°06′35,7″N 23°07′47,8″E/53,109917 23,129944

Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzegoprawosławna cerkiew parafialna w Białymstoku. Należy ona do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Położenie

Świątynia znajduje się w dzielnicy Nowe Miasto, przy ulicy Kazimierza Pułaskiego 36[2].

Historia

W 1996 r. erygowana została parafia św. Jerzego, wydzielona z parafii przy soborze katedralnym w Białymstoku[3]. Pierwszą świątynią parafialną była drewniana cerkiew, przeniesiona z Czyż[4].

Kamień węgielny pod budowę cerkwi św. Jerzego został poświęcony 15 października 1998 r. przez goszczącego w Polsce patriarchę konstantynopolitańskiego Bartłomieja I[4]. Projekt cerkwi wykonał prof. Jerzy Uścinowicz[3]. Wmurowania kamienia węgielnego dokonał 6 maja 2000 r. biskup białostocki i gdański Jakub. W 2006 r. (po rocznej przerwie w pracach budowlanych, spowodowanej koniecznością uzupełnienia projektu) postawiono pierwsze kopuły i krzyże, poświęcone przez biskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba oraz arcybiskupa nicejskiego Pawła[3][4].

5 maja 2010 r. arcybiskup białostocki i gdański Jakub dokonał poświęcenia dzwonów. Następnego dnia metropolita warszawski i całej Polski Sawa poświęcił (w asyście arcybiskupa Jakuba) dolną cerkiew, ku czci Opieki Matki Bożej[4]. Po 2010 r. przystąpiono do wykonania tynków i fresków w górnej cerkwi oraz do jej wyposażenia[4].

W lipcu 2016 r. w cerkwi umieszczono ikonę św. Paisjusza Hagioryty, napisaną przez jego ucznia, mnicha Paisjusza ze Świętej Góry Athos. Uroczystości miały miejsce w dniach 11–12 lipca; część z nich odbyła się pod przewodnictwem biskupa supraskiego Grzegorza[1].

21 sierpnia 2016 r. cerkiew odwiedził prawosławny patriarcha Antiochii Jan X[5].

14 października 2017 r. odbyło się Poświęcenie górnej cerkwi. Uroczystości przewodniczył metropolita warszawski i całej Polski Sawa, w asyście arcybiskupa białostockiego i gdańskiego Jakuba oraz biskupa supraskiego Andrzeja[6].

22 marca 2020 r. podczas niedzielnego nabożeństwa w cerkwi miała miejsce interwencja policji w związku z naruszeniem przez miejscowych wiernych i duchowieństwo prawosławne narodowej kwarantanny, wprowadzonej przez polski rząd na skutek globalnej pandemii koronawirusa SARS-CoV-2. Ówczesne regulacje przeciwepidemiczne ograniczały maksymalną liczbę uczestników zgromadzeń publicznych i uroczystości religijnych do 50 osób, natomiast w świątyni zgromadziło się ponad 70 wiernych. Zdarzenie to odbiło się szerokim echem w ogólnopolskich środkach masowego przekazu i było przedmiotem debaty publicznej[7][8][9]. Wobec parafii wszczęte zostało wstępne postępowanie wyjaśniające mające na celu skierowanie sprawy do sądu[10]. Był to jeden z dwóch najbardziej rażących przypadków przekroczenia przepisów sanitarnych w województwie podlaskim[11].

W październiku 2021 r. odbyły się obchody jubileuszu 25-lecia powstania parafii, podczas, których została m.in. odsłonięta plenerowa wystawa fotografii na ogrodzeniu cerkwi prezentująca ćwierćwiecze historii tego miejsca[12].

Architektura

Wnętrze dolnej cerkwi

Cerkiew św. Jerzego jest obiektem murowanym, dwukondygnacyjnym[13], utrzymanym w stylu nowoczesnym z wyraźnymi nawiązaniami do tradycyjnej architektury rosyjsko-bizantyjskiej[3].

Świątynię wieńczy pięć cebulastych kopuł, pokrytych złoconymi arkuszami blachy[3].

Część górna

W górnej cerkwi znajdują się dwa ołtarze: główny, dębowy (umieszczony w dniu konsekracji cerkwi, 14 października 2017 r.)[13] oraz boczny, noszący wezwanie św. Anatola Męczennika (ufundowany przez ks. Anatola Siegienia)[4]. Obydwa ikonostasy zaprojektował oraz znajdujące się w nich ikony napisał ikonograf Jarosław Wiszenko. Wewnętrzne ściany zdobią freski, również autorstwa Jarosława Wiszenki. Rzeźby do carskich wrót wykonał Wiaczesław Szum z Siemiatycz. Panikadiło zaprojektowała dr Tatiana Misijuk, natomiast projekt granitowej posadzki wykonał budowniczy cerkwi, prof. Jerzy Uścinowicz[4].

W górnej świątyni znajdują się też – sprowadzone z Góry Athos – relikwie św. Barbary oraz ikona św. Paisjusza Hagioryty[4].

Część dolna

W dolnej cerkwi, noszącej wezwanie Opieki Matki Bożej, znajduje się marmurowy ołtarz i ikonostas. Prezbiterium zdobią freski, wykonane przez Joannę i Jarosława Jakimczuków. Ci sami ikonografowie zaprojektowali ołtarz, ikonostas oraz napisali do niego ikony. W jednej z nich – Świętych Męczenników Wileńskich Antoniego, Jana i Eustachego – znajdują się relikwie przedstawionych świętych. W dolnej świątyni znajduje się też ikona Trzech Świętych Hierarchów (Bazylego Wielkiego, Grzegorza Teologa i Jana Złotoustego), która również zawiera relikwie przedstawionych świętych[4].

Otoczenie

Obok cerkwi znajduje się odsłonięty 6 maja 2021 r. chaczkar z tablicami upamiętniającymi rzeź Ormian dokonaną przez Imperium Osmańskie w latach 1915–1917. Monument ufundowała społeczność ormiańska należąca do miejscowej parafii[14].

Przypisy

  1. a b Daniel Grygiewicz – Ikona św. Paisjusza Hagioryty przybyła do Białegostoku [dostęp: 14.07.2016.]
  2. Dane teleadresowe parafii św. Jerzego w Białymstoku (pol.). Parafia Prawosławna Świętego Wielkomęczennika Jerzego w Białymstoku. [dostęp 2017-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-21)].
  3. a b c d e Danieluk E. i A.: Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic. Białystok: Stowarzyszenie Bractwo Prawosławne św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku, s. 29–30. ISBN 928649.
  4. a b c d e f g h i Historia parafii św. Jerzego w Białymstoku (pol.). Parafia Prawosławna Świętego Wielkomęczennika Jerzego w Białymstoku. [dostęp 2017-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-19)].
  5. Strona diecezji białostocko-gdańskiej – JŚ Patriarcha Antiochii i całego Wschodu Jan X w Białymstoku. orthodox.bialystok.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-27)]. [dostęp: 22.08.2016.]
  6. Oficjalna strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Białystok: poświęcenie cerkwi św. Jerzego [dostęp: 16.10.2017.]
  7. Do cerkwi przyszło 70 osób. Interweniowała policja, bo złamali zakaz. Polsat News, 2020-03-23. [dostęp 2020-03-27].
  8. Bartosz Kołodziejczyk: Koronawirus w Polsce. Interwencja policji w Białymstoku. W liturgii uczestniczyło ponad 50 osób. Wirtualna Polska, 2020-03-23. [dostęp 2020-03-27].
  9. Marta Nazarko: W jednej z białostockich parafii prawosławnych interweniowała policja – na liturgii było ponad 50 osób. Polskie Radio Białystok, 2020-03-22. [dostęp 2020-03-27].
  10. Białystok. Policja interweniowała w cerkwi. Wszystko przez koronawirusa. Do Rzeczy, 2020-03-23. [dostęp 2020-04-07].
  11. W kościele w Brańsku na mszy świętej było dziesięć razy więcej osób niż pozwala na to prawo. Interweniowała policja. bielsk.eu, 2020-04-06. [dostęp 2020-04-29].
  12. https://parafia-swietego-jerzego.pl/aktualnosci/2293-relacja-ze-swieta-opieki-matki-bozej-i-obchodow-jubileuszu-25-lecia-parafii
  13. a b ks. Tomasz Cyrkun, Wiaczesław Perek: Poświęcenie cerkwi w Białymstoku. cerkiew.pl, 17 października 2017. [dostęp 2017-10-19].
  14. Wiaczesław Perek: Ku czci św. Jerzego w Białymstoku. orthodox.pl, 7 maja 2021. [dostęp 2021-05-07].

Media użyte na tej stronie

Podlaskie Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podlaskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 54.50 N
  • S: 52.17 N
  • W: 21.45 E
  • E: 24.10 E
Cerkiew dolna św. Jerzego Białystok wnętrze.JPG
Autor: Loraine, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wnętrze (Ikonostas) dolnej cerkwi św. Jerzego w Białymstoku
Białystok location map.svg
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa Białegostoku, Polska