Hańcza (jezioro)

Hańcza
Ilustracja
Widok na jezioro
Położenie
Państwo

 Polska

Miejscowości nadbrzeżne

Błaskowizna, Mierkinie, Stara Hańcza, Przełomka

Region

Pojezierze Wschodniosuwalskie

Wysokość lustra

227,3[1] m n.p.m.

Morfometria
Powierzchnia

311,4 ha[1]

Wymiary
• max długość
• max szerokość


4550 m[2]
1150 m[2]

Głębokość
• średnia
• maksymalna


38,7[1] m
108,5[2][3] m

Długość linii brzegowej

11750 m[2]

Objętość

0,1204 km³[1]

Hydrologia
Klasa jakości wody

I (2006)[2]

Rzeki zasilające

Czarna Hańcza

Rzeki wypływające

Czarna Hańcza

Rodzaj jeziora

rynnowe

Położenie na mapie gminy Przerośl
Mapa konturowa gminy Przerośl, blisko prawej krawędzi u góry znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Hańcza”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Hańcza”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko górnej krawiędzi znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Hańcza”
Położenie na mapie powiatu suwalskiego
Mapa konturowa powiatu suwalskiego, u góry znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Hańcza”
Ziemia54°16′18,1″N 22°48′51,5″E/54,271694 22,814306
Najgłębsze jezioro w Polsce
Jezioro Hańcza7.jpg

Hańczajezioro położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Najgłębsze jezioro w Polsce[4] i w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Najczęściej podawana w literaturze maksymalna głębokość jeziora wynosi 108,5 m[2][3] (według różnych badań wynosi: 106,1 m[1], 111,5 m, 113 m[5], 105,55 m[6]). Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza.

Charakterystyka

Nazwa pochodzi z wymarłego języka jaćwińskiego z grupy bałtyckiej[7] (por. lit. antis – ‛kaczka’[8]).

Jest to polodowcowe jezioro rynnowe o niskiej trofii (jezioro oligo-mezotroficzne). Na brzegach są liczne głazy, niektóre o kilkumetrowej szerokości. Nagromadzenie głazów jest tak znaczne, że sprawiają wrażenie celowo ułożonych (niekiedy grubość warstwy przekracza 2 m). Dno jeziora o znacznym nachyleniu (około 12°).

Wody jeziora Hańcza zaliczają się do I klasy czystości, przezroczystość (widzialność krążka Secchiego) dochodzi do 6 m[2]. Dno piaszczysto-żwirowe. W litoralu roślinność wynurzona słabo rozwinięta (z powodu niskiej trofii i charakteru dna), podobnie jak roślinność zanurzona.

Jezioro ma powierzchnię 311,4 ha, średnią głębokość 38,7 m, długość 4530 m. Położone jest na wysokości 227 m n.p.m. Jest jednym z największych na Suwalszczyźnie[2][1].

Jezioro ma średnio rozwiniętą linię brzegową z kilkoma malowniczymi zatokami. Poza obniżeniami na krańcach północnym i południowym brzegi akwenu są strome, a nawet bardzo strome: wschodnie tworzą moreny czołowe zarośnięte dorodnym borem świerkowym; zachodnie, ukształtowane w pagórkowatą wyżynę lodowcową, zajmują pola orne i pastwiska. Jedynie w okolicy wsi Hańcza zachował się fragment lasów liściastych z dużym udziałem lipy.

Zlewnia jeziora, odwadniana przez sieć cieków i rowów melioracyjnych, zdominowana jest przez tereny rolnicze z fragmentami borów świerkowych i lasów mieszanych oraz niewielkimi obszarami zarośli na terenach podmokłych i nieużytkach. W zlewni zbiornika znajdują się mniejsze zbiorniki wodne: Oklinek, Boczniel, Jegliniszki.

W 1974 Hańcza została wpisana na listę Projektu Aqua UNESCO, z powodu głębokości, a zarazem dzięki wysokim, podwodnym ścianom, utworzonym ze zwięzłych osadów polodowcowych.

Jezioro jest atrakcyjnym miejscem do nurkowania.

Ochrona przyrody

Jezioro leży na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego. W całości jest objęte ochroną jako rezerwat przyrody Jezioro Hańcza. Od 1963 r. jezioro Hańcza wraz ze skarpą jest rezerwatem krajobrazowo-wodnym.

Roślinność

Roślinność zanurzona reprezentowana jest głównie przez ramienicowce:

Roślinność wynurzona (helofity) reprezentowana jest przez:

Fauna

W jeziorze występują gatunki ryb charakterystyczne dla zimnych wód północnych oraz potoków górskich, takie jak: miętus pospolity oraz głowacz pręgopłetwy i głowacz białopłetwy, a także sieja wigierska, sielawa, stynka. Jezioro Hańcza jest jedynym zbiornikiem, gdzie zachowała się jeszcze w czystej formie populacja siei wigierskiej Coregonus lavaretus maraena natio vigrensis. Występują także bardzo rzadko spotykane chłodno- i tlenolubne skorupiaki: Eurythemora lacustris, Cyclops abyssorum, Heterocope appendiculate i Bosmina obtusirostis, Eurythemora gracilis (gatunek syberyjski, po raz pierwszy wykazany dla Polski przez Turskiego w 1994 r.) i reliktowa Pallasea quadrispinosa[9].

Przypisy

  1. a b c d e f Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 342. ISBN 83-232-1732-7.
  2. a b c d e f g h Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska - komunikat o jakości wód jeziora Hańcza. 2005. [dostęp 2016-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)]. (pol.).
  3. a b Jeziora Suwalszczyzny: Hańcza. suwalszczyzna.com.pl. [dostęp 2010-12-01].
  4. Najgłębsze jezioro - Rekord Polski biurorekordow.pl
  5. Głębia Hańczy wprost.pl (za PAP)
  6. Dariusz Popielarczyk, Tomasz Templin, Michał Łopata, Using the geodetic and hydroacoustic measurements to investigate the bathymetric and morphometric parameters of Lake Hancza (Poland), „Open Geosciences”, 7 (1), 2015, s. 854–869, DOI10.1515/geo-2015-0067.
  7. Ewa Siatkowska, Rodzina języków zachodniosłowiańskich, Warszawa: PWN, 1992, s. 23, ISBN 83-01-10061-3.
  8. Jerzy Nalepa, Jaćwięgowie. Nazwa i lokalizacja, Warszawa: PWN, 1964, s. 7.
  9. Sokołowski i Kot 1996 ↓, s. 79.

Bibliografia

  • Aleksander W. Sokołowski, Jacek Kot, Przyroda województwa suwalskiego, Suwałki 1996, ISBN 83-900714-2-8.
  • Stefan Maciejewski, Szlakami północnej Suwalszczyzny, Suwałki: Jaćwież, 2001, ISBN 83-903140-6-1.
  • K. Groblewski („Rzeczpospolita”), Przygoda z Polską – Suwalszczyzna dodatek do „Rzeczpospolita”
  • Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. 1. Pruszków: Rewasz, 1999. ISBN 83-85557-63-6.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Relief Map of Poland.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Poland
Przerośl (gmina) location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa gminy Przerośl, Polska
Legenda jezioro.gif
Autor: Tzugaj, Licencja: CC0
znak graficzny do map, ukazujący przykładowe jezioro
Jezioro Hańcza7.jpg
Autor: Olaf, Licencja: CC BY-SA 3.0
Jezioro Hańcza, widok od strony Błaskowizny
Podlaskie Voivodeship Relief location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Relief ocation map of Podlaskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 54.50 N
  • S: 52.17 N
  • W: 21.45 E
  • E: 24.10 E
Powiat suwalski location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu suwalskiego, Polska