Keteny

Budowa ogólna ketenów

Keteny – nienasycone ketony ze skumulowanymi podwójnymi wiązaniami >C=C=O. Przeważnie gazowe, bardzo reaktywne i toksyczne związki chemiczne. Chemię ketenów jako pierwszy badał Hermann Staudinger[1].

Zwyczajowo ketenem nazywa się najprostszego przedstawiciela tej grupy związków, etenon (CH
2
=C=O
).

Keten (etenon) – właściwości

Etenon – najprostszy keten

Etenon jest bezbarwnym gazem o ostrym zapachu, drażniącym oczy i błony śluzowe, po dłuższej ekspozycji może wystąpić obrzęk płuc. Temp. topn. −150 °C, temp. wrz. −49 °C[2].

Etenon ma 8 teoretycznie możliwych izomerów (4 tautomery, 2 izomery typu eteru i 2 izomery cykliczne typu oksiranu), z których teoretycznie najtrwalszy i potencjalnie najłatwiejszy do zaobserwowania jest hydroksyacetylen, CHCOH:

Ethynol - ketene tautomery.svg

Ma on energię o 152 kJ/mol większej od ketenu, ale jest oddzielony od niego barierą energetyczną o wysokości 305 kcal/mol[3], dzięki czemu ma on charakter związku metastabilnego. Można go wygenerować w spektrometrze mas[4].

Otrzymywanie

Formation of a ketene from an acyl chloride.
  • przegrupowanie Wolffa α-diazoketonów (przebiegające poprzez oksiren przegrupowujący się następnie do ketenu[3])
  • dehydratacja kwasu fenylooctowego za pomocą zasady (wykorzystuje się tu dużą kwasowość protonu α substratu).

Reaktywność

Keteny są bardzo reaktywnymi związkami acylującymi. Hydrolizują do kwasów karboksylowych, pod wpływem amoniaku tworzą amidy, natomiast w reakcji z alkoholami dają estry. Z bogatymi w elektrony alkinami ulega cykloaddycji [2+2] do cyklobutenonów.

Łatwo dimeryzują do cyklicznych diketenów[2]:

Dimeryzacja ketenu do 4-metylenooksetan-2-onu (pochodnej β-laktonu; >95%) oraz cyklobutano-1,3-dionu (<5%)[2]


Reakcja ta przebiega w ponad 95% w kierunku β-laktonu, czemu towarzyszy powstawanie małych ilości cyklobutano-1,3-dionu. Po ogrzaniu diketenu do 350–600 °C następuje odtworzenie ketenu, co jest wykorzystywane jako wygodne źródło tego związku w skali laboratoryjnej[2].

Bis-keteny (O=C=CHRCH=C=O) polimeryzują z diolami (HOROH) dając poliestry o wzorze ogólnym (OROCOCH
2
RCH
2
CO)
n
.

Przypisy

  1. Hermann Staudinger, Ketene, eine neue Körperklasse, „Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft”, 38 (2), 1905, s. 1735–1739, DOI10.1002/cber.19050380283 (niem.).
  2. a b c d Raimund Miller i inni, Ketenes, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2005, s. 6–7, DOI10.1002/14356007.a15_063 (ang.).
  3. a b Willem J. Bouma i inni, Existence of stable structural isomers of ketene. A theoretical study of the C2H2O potential energy surface, „Journal of Organic Chemistry”, 47 (10), 1982, s. 1869–1875, DOI10.1021/jo00349a010 (ang.).
  4. Ben van Baar i inni, Hydroxyacetylene: Generation and Characterization of the Neutral Molecule, Radical Cation and Dication in the Gas Phase, „Angewandte Chemie International Edition in English”, 25 (3), 1986, s. 282–284, DOI10.1002/anie.198602821 (ang.).

Media użyte na tej stronie

Ketenes.png
General structure of ketenes
Ethynol - ketene tautomery.svg
Tautomerism of ethynol and ketene
Dimerisation of ketene.png
Dimeryzacja ketenu
Ketene.png
Ethenone