Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim

Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim
Distinctive emblem for cultural property.svg 2497/A z dnia 17.01.1953 r.[1]
kościół farny, kościół parafialny
Ilustracja
(c) pl, CC BY-SA 3.0
Państwo

 Polska

Miejscowość

Grodzisk Wielkopolski

Wyznanie

katolickie

Kościół

rzymskokatolicki

Parafia

św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim

Wezwanie

św. Jadwigi Śląskiej

Położenie na mapie Grodziska Wielkopolskiego
Mapa konturowa Grodziska Wielkopolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim”
Położenie na mapie powiatu grodziskiego
Mapa konturowa powiatu grodziskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim”
Położenie na mapie gminy Grodzisk Wielkopolski
Mapa konturowa gminy Grodzisk Wielkopolski, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim”
Ziemia52°13′26,30″N 16°21′51,00″E/52,223972 16,364167
Strona internetowa
(c) pl, CC BY-SA 3.0
Kościół farny w Grodzisku Wielkopolskim

Kościół farny pw. św. Jadwigi Śląskiejkościół w Grodzisku Wielkopolskim powstał już prawdopodobnie w XI w. W 2 poł. XIII w., po kanonizacji św. Jadwigi (1267) powstała zapewne parafia pod jej wezwaniem.

Historia

Pierwsza historyczna wzmianka o kościele pochodzi z 1426 roku i przypisuje się datę budowy kościoła gotyckiego (niewykluczone, że budowa nowego kościoła spowodowana była pożarem, który strawił miasto w 1424 roku). W latach 1563–1593 kościół znajdował się w rękach protestantów. Gruntownie przebudowany i powiększony (trapezowo połączony z wieżą, która dotąd służyła jako obserwacyjno-obronna), z wykorzystaniem murów istniejącej budowli gotyckiej, w 2 ćw. XVII w., przez włoskiego architekta Krzysztofa Bonadurę Starszego, z fundacji Jana Opalińskiego, wojewody poznańskiego i jego syna Aleksandra starosty inowrocławskiego.

Kościół poświęcono w 1648 roku, a przebudowa została ukończona w 1672 roku, za Jana Leopolda Opalińskiego, kasztelana nakielskiego (data do II wojny światowej znajdowała się na kopule). W dniu 01.08.2021 parafię i kościół powierzono Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri[2].

Architektura i wnętrze kościoła

Kościół jest orientowany, manierystyczny, jest także murowany i otynkowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu, z dwuprzęsłowym transeptem, którego ramiona utworzone przez pary kaplic, nakrytych kopułami oraz z prezbiterium jednoprzęsłowym, równej szerokości z nawą, zamknięty trójbocznie, nakryty kopułą na wysokim tamburze. Nawa czteroprzęsłowa, jej piąte przęsło od zachodu mieszczące chór muzyczny, trapezowo zwężone do szerokości kwadratowej wieży (wieża do czasu przebudowy kościoła stała osobno i pełniła funkcje obserwacyjno-obronną); od południa przy nawie niewielka nowsza kruchta. Przy prezbiterium od pół. stara zakrystia na planie kwadratu, od poł. zakrystia z 1865 roku.

Późnobarokowy ołtarz główny z ornamentami w stylu Ludwika XVI oraz obrazem Hołd Trzech Króli z 1856 r. pędzla Rafała Hadziewicza pochodzi z końca XVIII w. Z innych obrazów na uwagę zasługują Chrystus w Emaus z 1 połowy XVII w. (na bocznej ścianie prezbiterium) oraz Matka Boska Różańcowa z ok. 1640 r. autorstwa Bartłomieja Strobla (w rokokowym ołtarzu w prawej kaplicy)[3].

Z gotyckiego kościoła zachowane: częściowo mury obwodowe nawy, ze szkarpami i dwoma portalami ostrołukowymi w środkowym przęśle, dolne partie wieży ze szkarpami narożnymi oraz trójboczne, oszkarpowane zamknięcie prezbiterium. Ściany wnętrza rozczłonkowane silnie występującymi, szerokimi filarami, przy których hermowe pilastry: ponad gzymsami pilastrów cofnięte imposty i gierowane gzymsy filarów, dźwigające jarzmowe, a w części zach. przyścienne gurty sklepień; sklepienia w trzech zach. przęsłach nawy kolebkowe z lunetami, o szwach podkreślonych wałkami, oraz z dekoracyjnymi stiukowymi ramionami; sklepienia dwóch przęseł traqnseptu kolebkowo-krzyżowe, z takimiż stiukowymi żebrami. Łuk tęczowy półkolisty trójuskokowy, zaakcentowany bardziej wysuniętymi filarami, opiętymi z trzech stron hermowymi pilastrami.

Przęsło prezbiterialne zwieńczone ośmiobocznym profilowanym gzymsem, ponad którym wznosi się kopuła na wysokim ośmiobocznym tamburze; gzyms tamburu (nieco asymetryczny w stosunku do gzymsu wieńczącego) wysunięty, wielokrotnie załamany, z ząbkowaniem i galeryjką o drewnianej balustradzie; ściany tamburu z oknami oraz półkolumnami w narożach; czasza kopuły szesnastodzielna, kasetonowa, bez latarni. Okna nawy i prezbiterium wysokie, wąskie, pochodzenia gotyckiego, zamknięte półkoliście. Pary kaplic transeptowych otwarte do nawy i rozdzielone szerokimi arkadami na pilastrach z wysuniętymi kolumnami o fantazyjnych korynckich głowicach.

Ściany kaplic rozczłonkowane wnękami arkadowymi, których archiwolty i podłucza, ozdobione rozetami, wsparte są na odcinkach gzymsu koronowego z takimiż rozetami; wieńczące belkowanie z fryzem rozetowym. W ścianach tarczowych ujętych gzymsem półkoliście zamknięte okna z rozglifionych wnękach z rozetowym obramieniem.

Kopuły kaplic wsparte na pendentywach, z kolistymi tamburami, w których na przemian okna i eliptyczne otwory do nawy oraz muszlowe nisze, ujęte hermowymi pilastrami, dźwigającymi wydatne belkowanie. Czasze kopuł dwunastodzielne, kasetonowe, z rozetami, zwieńczone latarniami. Chór muzyczny trójarkadowy, wsparty na filarach.

Na zewnątrz ściany prezbiterium, nawy i wieży oszkarpowane. Nad gzymsem wieńczącym prezbiterium wysoki ośmioboczny tambur kopuły, z oknami w arkadowych wnękach, z wgłębionymi lizenami w narożach. Czasze kopuł kryte blachą, na wierzchołku figura św. Floriana z tarczą i włócznią z blachy. Elewacje kaplic transeptu podzielone na pięć kondygnacji szeregami nisz arkadowych i prostokątnych wnęk, ślepych oraz mieszczących okna; naroża i część środkowa elewacji boniowane; ponad gzymsem koronującym bliźniacze czasze kopuł (tambury wtopione w ściany) podbite blachą, z latarniami o arkadowych okienkach rozdzielonych pilasterkami i kopułkowych nakryciach.

Wieża kwadratowa, rozczłonkowana kilkoma kondygnacjami wnęk (w górnych partiach nowsza), zwieńczona attyką i hełmem z 1865.

Proboszczowie po 1940 roku

  • Czesław Tuszyński (1940–1978)
  • Radzisław Nowicki (1978–1991)
  • Henryk Nowak (1991–1996)
  • Jan Szczepaniak (1996–1999)
  • Jerzy Przybylski (1999–2003)
  • Jacek Markowski (2003–2011)
  • Marek Sobkowiak (2011–2017)
  • Roman Gajewski (2017–2021)
  • Dariusz Dąbrowski COr (od 2021)

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2010-05-06].
  2. [1] Informacja na grodzisk.naszemiasto.pl
  3. Paweł Anders, Grodzisk Wielkopolski, Poznań: Wydawnictwo WBP, 1995, s. 38-39, ISBN 83-85811-26-5, OCLC 749137713.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Greater Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Greater Poland Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.70 N
  • S: 51.05 N
  • W: 15.68 E
  • E: 19.19 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Grodzisk Wielkopolski (gmina) location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa gminy Grodzisk Wielkopolski, Polska
Grodzisk Wielkopolski 95Z-60.jpg
(c) pl, CC BY-SA 3.0
Kościół pw. św Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim.
Distinctive emblem for cultural property.svg Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego pod numerem 2497/A.
Grodzisk Wielkopolski 95Z-59.jpg
(c) pl, CC BY-SA 3.0
Kościół pw. św Jadwigi w Grodzisku Wielkopolskim.
Distinctive emblem for cultural property.svg Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego pod numerem 2497/A.
Powiat grodziski (województwo wielkopolskie) location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu grodziskiego, Polska
Grodzisk Wielkopolski location map.svg
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa miasta Grodzisk Wielkopolski, Polska