Kozibród łąkowy

Kozibród łąkowy
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

astrowce

Rodzina

astrowate

Podrodzina

Cichorioideae

Rodzaj

kozibród

Gatunek

kozibród łąkowy

Nazwa systematyczna
Tragopogon pratensis L.
Sp. pl. 2:789. 1753

Kozibród łąkowy (Tragopogon pratensis L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Gatunek rodzimy w Europie i części Azji, zawleczony również na inne kontynenty, w Polsce pospolity.

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzimy obszar jego występowania to Europa i część Azji, a jako introdukowany rośnie także na innych kontynentach – w Ameryce Północnej, Południowej i Nowej Zelandii. W Azji zasiedla tereny północno-zachodniej i wschodniej Turcji, zachodniej i wschodniej Syberii, Kazachstanu i Mongolii. W Ameryce Północnej rozprzestrzenił się w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i na Haiti, a w Ameryce Południowej w Argentynie[3]. W Polsce gatunek pospolity na prawie całym terenie kraju, częsty w niektórych regionach[4].

Morfologia

Pokrój
Roślina wysokości przeważnie 30–80 cm, chociaż może dorastać do 100 cm, naga, lub za młodu wełnisto owłosiona[4].
Łodyga
Kłącze mocne, wrzecionowate, pokryte resztkami obumarłych liści. Łodyga wzniesiona, prosta, pojedyncza lub słabo rozgałęziona[5].
Liście
Równowąskie, często łukowato zgięte, całobrzegie. Rozmieszczone skrętolegle, siedzące[5]. Są nagie, lub na młodych roślinach wełnisto owłosione, podobnie, jak łodyga.
Kwiaty
Zebrane w kwiatostan w formie koszyczka o średnicy 3–6,5 cm[5]. Koszyczki osadzone pojedynczo na długich łodygach, wcale lub słabo zgrubiałych pod kwiatostanem. Wszystkie kwiaty wypełniające koszyczek są żółte, języczkowe. Pylniki są żółte, o ciemnobrunatnych lub ciemnofioletowych szczytach. Okrywy koszyczków mają po 8–10 lancetowatych listków, zaostrzonych, z wąską, białą, błoniastą obwódką[5]. Listki okrywy są takiej samej długości jak korony kwiatów brzeżnych lub tylko nieco dłuższe, ponad nasadą przewężone[4]. Koszyczki kwiatowe zamykają się po południu.
Owoce
Wrzecionowate niełupki z długim dzióbkiem, opatrzone puchem kielichowym. Pojedyncza niełupka osiąga długość (15) 16–22 mm, jest gładka lub pokryta kolczastymi brodawkami. Puch kielichowy jest pierzasty, brudnobiały[5].

Biologia i ekologia

Rozwój
Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Okres kwitnienia przypada od maja do lipca[5] lub sierpnia, rzadziej do września[4]. Roślina zawiera sok mleczny, który wydziela przy uszkodzeniu[5].
Siedlisko
Występuje od niżu po niższe położenia górskie. Rośnie na łąkach, rowach, miedzach i przydrożach, a także w miejscach ruderalnych[4]. Jest rośliną azotolubną, wymaga dobrze rozłożonej próchnicy w świeżych glebach gliniasto-piaszczystych i gliniastych[5]. Stosunkowo ciepłolubny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Arrhenatherion[6].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 12[4].
Interakcje międzygatunkowe
Dziki ryją ziemię w poszukiwaniu kłączy kozibrodu, którymi chętnie się żywią[5].

Zmienność

Tworzy mieszańce z kozibrodem wielkim (Tragopogon dubius)[4].

Zastosowania

Roślina użytkowa
  • Świeże rośliny są chętnie zjadane przez bydło[5].
  • Jako gatunek zasiedlający tereny w pobliżu pól uprawnych, może zanieczyszczać zbiory nasion z upraw[3].
Roślina lecznicza
Kłącze tego i innych gatunków kozibrodu stosowane było w medycynie ludowej w chorobach dróg oddechowych jako środek ułatwiający odkrztuszanie wydzieliny[5].

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
  3. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2020-12-11].
  4. a b c d e f g Rutkowski Lucjan, Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Wyd. Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14342-8.
  5. a b c d e f g h i j k František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo rolnicze i Leśne, 1990, s. 308-309. ISBN 83-09-01473-2.
  6. Matuszkiewicz Władysław, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, ISBN 83-01-14439-4.

Media użyte na tej stronie

Wiesen-Bocksbart im Naturschutzgebiet Schwarzbachtal bei Obercarsdorf (1).jpg
(c) Geri-oc, CC BY-SA 3.0 de
Wiesen-Bocksbart im Naturschutzgebiet Schwarzbachtal bei Obercarsdorf
Tragopogon pratensis flower - Niitvälja.jpg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 4.0
Meadow salsify inflorescence (Ø 3–4 cm) in close-up view
Tragopogon pratensis Kozibród łąkowy 2020-06-07 07.jpg
Autor: Agnieszka Kwiecień, Nova, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kozibród łąkowy (Tragopogon pratensis), okaz kwitnący, łąki w dolinie rzeki Widawy, Sołtysowice, Wrocław, Polska.
Tragopogon pratensis 1.jpg
Autor: Michael Apel, Licencja: CC BY-SA 2.5
Tragopogon pratensis (Meadow Salsify)