Matti Nykänen

Matti Nykänen
Ilustracja
Matti Nykänen (2014)
Data i miejsce urodzenia17 lipca 1963
Jyväskylä, Finlandia
Data i miejsce śmierci4 lutego 2019
Lappeenranta, Finlandia
KlubJyväskylän Hiihtoseura
Wzrost177 cm
Debiut w PŚ10 stycznia 1981 w Harrachovie (44. miejsce)
Pierwsze punkty w PŚ6 marca 1981 w Lahti (6. miejsce)
Pierwsze podium w PŚ7 marca 1981 w Lahti (2. miejsce)
Pierwsze zwycięstwo w PŚ30 grudnia 1981 w Oberstdorfie
Rekord życiowy191,0 m na Velikance w Planicy (16 marca 1985)
Dorobek medalowy
Reprezentacja  Finlandia
Igrzyska olimpijskie
złotoSarajewo 1984duża ind.
złotoCalgary 1988normalna ind.
złotoCalgary 1988duża ind.
złotoCalgary 1988duża druż.
srebroSarajewo 1984normalna ind.
Mistrzostwa świata
złotoOslo 1982duża ind.
złotoEngelberg 1984duża druż.
złotoSeefeld in Tirol 1985duża druż.
złotoOberstdorf 1987duża druż.
złotoLahti 1989duża druż.
srebroOberstdorf 1987normalna ind.
brązOslo 1982duża druż.
brązSeefeld in Tirol 1985duża ind.
brązLahti 1989duża ind.
Mistrzostwa świata w lotach
złotoPlanica 1985ind.
srebroVikersund 1990ind.
brązHarrachov 1983ind.
brązBad Mitterndorf 1986ind.
brązOberstdorf 1988ind.
Mistrzostwa świata juniorów
złotoSchonach 1981ind.
Mistrzostwa świata weteranów
złotoTaivalkoski 2008ind.
złotoHarrachov 2011ind.
brązŽiri 2010ind.
Inne nagrody
Puchar świata w skokach
FIS Crystal Globe.svg 1. miejsce
1982/1983
FIS Crystal Globe.svg 1. miejsce
1984/1985
FIS Crystal Globe.svg 1. miejsce
1985/1986
FIS Crystal Globe.svg 1. miejsce
1987/1988
FIS Crystal Globe.svg 2. miejsce
1983/1984
Turniej Czterech Skoczni
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1982/1983
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1987/1988
Silver medal with cup.svg 2. miejsce
1984/1985
Silver medal with cup.svg 2. miejsce
1988/1989
Bronze medal with cup.svg 3. miejsce
1983/1984
Turniej Szwajcarski
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1988
Silver medal with cup.svg 2. miejsce
1986
Turniej Czeski
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1986
Puchar KOP
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1982/1983
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1983/1984
Sportowiec Roku
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1985
Gold medal with cup.svg 1. miejsce
1988
Gold medal with cup.svg Całokształt kariery
2013
Inne
Gold medal with cup.svg Medal Holmenkollen
1987

Matti Ensio Nykänen (wym. [ˈmɑtːi ˈnykænɛn] ( odsłuchaj); ur. 17 lipca 1963 w Jyväskylä, zm. 4 lutego 2019 w Lappeenrancie) – fiński skoczek narciarski, reprezentant klubu Jyväskylän Hiihtoseura, wielokrotny medalista igrzysk olimpijskich, mistrzostw świata i mistrzostw świata w lotach, trener narciarski. Uznawany za najlepszego skoczka narciarskiego w dziejach[1][2], przez znawców narciarstwa uważany również za największy talent w historii tej dyscypliny[3]. W latach 1996–1998 nosił nazwisko Paanala.

Mistrzostwo olimpijskie zdobywał czterokrotnie (trzy indywidualne i jedno drużynowe), wicemistrzostwo – jednokrotnie. Na mistrzostwach świata w narciarstwie klasycznym wywalczył dziewięć medali – jeden indywidualny i cztery drużynowe złote, jeden indywidualny srebrny oraz dwa indywidualne brązowe i jeden drużynowy brązowy. Zdobył również pięć medali mistrzostw świata w lotach (po jednym złotym i srebrnym oraz trzy brązowe). Czterokrotnie zwyciężył w klasyfikacji generalnej Pucharu Świata, w ramach którego wygrał 46 konkursów, a 76 razy stawał na podium[4]. Dwukrotnie triumfował w Turnieju Czterech Skoczni; tyleż samo razy wygrał Puchar KOP. Triumfator Turnieju Szwajcarskiego i Turnieju Czeskiego. W tych najwyższych rangą zimowych zawodach sportowych zdobył 86 miejsc na podium (50 razy był pierwszy, 24 drugi i 12 trzeci).

Zdobył mistrzostwo świata juniorów, dwukrotnie triumfował w mistrzostwach świata weteranów, trzynastokrotny mistrz Finlandii (łącznie dwadzieścia dwa medale). Pięciokrotnie ustanawiał lub wyrównywał rekord świata w długości skoku narciarskiego. Dwukrotnie wybrany Sportowcem Roku w Finlandii. Odznaczony Medalem Hollmenkollen.

Matti Pulli, trener Nykänena, do jego zalet zaliczał m.in. „charakter sportowca, który nigdy się nie poddaje, specjalną umiejętność latania, pasjonujący trening oraz nerwy ze stali”[5]. Pulli większą niż inni trenerzy wagę przywiązywał do treningu siłowego, podczas którego Nykänen wykorzystywał ołowiane ciężarki[6]. Trenując, potrafił oddawać 60 skoków dziennie[7]. W czasie sportowej kariery ważył 60 kg przy wzroście 174 cm[3]. Skakał na nartach marki Elan oraz Kneissl. W czasie lotu przekręcał narty lekko na prawą stronę, przez co zwiększał płaszczyznę lotu[3]. Wobec swych rywali często pozostawał arogancki, nie nawiązywał z nimi również bliższych relacji[6].

Pozostaje jedynym skoczkiem w dziejach, który indywidualnie przynajmniej raz zdobył Puchar Świata, złoty medal igrzysk olimpijskich, mistrzostw świata, mistrzostw świata w lotach oraz wygrał Turniej Czterech Skoczni[8].

Po zakończeniu kariery sportowej został piosenkarzem, jego pierwsza płyta uzyskała status złotej. Został również celebrytą i bohaterem wielu głośnych skandali, związanych z nadużywaniem alkoholu i agresywnym zachowaniem[9].

Przebieg kariery sportowej

Swój pierwszy skok Nykänen oddał w wieku siedmiu lat[10]. 19 marca 1974 wystartował w swym pierwszym w życiu konkursie – w zawodach dla dzieci na ośmiometrowej skoczni zajął pierwsze miejsce[11].

1980/1981

Międzynarodową karierę rozpoczął w styczniu 1981 od startu w zawodach w Harrachovie i w Libercu, zaliczanych do Pucharu Świata. Sklasyfikowany w nich został dwukrotnie poza pierwszą piętnastką zawodników, otrzymującą punkty do klasyfikacji generalnej.

W lutym trener Hannu Lepistö, mimo zewnętrznej krytyki tego ruchu[12], powołał Nykänena na organizowane w zachodnioniemieckim Schonach im Schwarzwald mistrzostwach świata juniorów. Na skoczni Langenwald oddał skoki na odległość 92 m i 89 m, co dało mu złoty medal z notą 264,7 pkt. i z przewagą 12,7 pkt. nad drugim Austriakiem Ernstem Vettorim[13].

Miesiąc potem na rodzimej skoczni Salpausselkä w Lahti wystąpił w Pucharze Świata. W pierwszym konkursie uplasował się na szóstym miejscu, w kolejnym był drugi, przegrywając z Jarim Puikkonenem i po raz pierwszy w karierze stanął na pucharowym podium. Wziął również udział w zawodach w Falun i Oslo, gdzie sklasyfikowany został w trzeciej dziesiątce zawodników. Na Holmenkollen skakał również w konkursie festiwalowym, zajmując 28. miejsce. W klasyfikacji generalnej PŚ sezonu 1980/1981 z dorobkiem 30 pkt. został sklasyfikowany na 26. pozycji, ex aequo z Vettorim i Włochem Lidą Tomasim[14].

1981/1982

Sezon Nykänen rozpoczął od udziału w Turnieju Czterech Skoczni. W konkursie w Oberstdorfie odniósł swoje pierwsze zwycięstwo w zawodach zaliczanych do PŚ. Skoki na odległość 109 m i 104,5 m dały mu notę 241,4 pkt.[15] W następnym konkursie, rozgrywanym w Garmisch-Partenkirchen, uplasował się na piątej pozycji[16] i w klasyfikacji generalnej TCS spadł na drugą lokatę[17], wyprzedzony przez Manfreda Deckerta. W austriackiej części Turnieju skakał słabiej: w Innsbrucku zajął miejsce 32., a w Bischofshofen 37. W końcowej klasyfikacji Turnieju zajął 11. pozycję[18], a w cyklu Pucharu Świata zajmował miejsce piąte[19].

Skocznia Midtstubakken w Oslo

Pod koniec lutego w Oslo rozegrano mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym, zaliczane do klasyfikacji PŚ. W pierwszym konkursie, na skoczni normalnej Midtstubakken, Nykänen ukończył rywalizację na czwartym miejscu, tracąc do lokaty dającej brązowy medal 1,4 pkt.[20] W konkursie drużynowym na dużej skoczni reprezentacja Finlandii zajęła trzecie miejsce, osiągając punktację 670,8. Nykänen wylądował wówczas na 92,5 m i 101,5 m[21]. W drugich zawodach indywidualnych, odbywających się w trudnych warunkach atmosferycznych[10], osiągnął 108,5 m oraz 102,5 m, dzięki czemu uzyskał notę 257,9 pkt. i tytuł mistrza świata[22].

Kolejne dwa pucharowe konkursy zorganizowano w Lahti. Nykänen uplasował się tam na pozycjach czwartej i drugiej[23]. Po raz ostatni w konkursach Pucharu Świata zaprezentował się na mamuciej skoczni Kulm w Tauplitz. Podczas trzech konkursów zajmował kolejno pierwszą, drugą i piątą pozycję. W klasyfikacji generalnej Pucharu Świata za sezon 1981/1982 został sklasyfikowany na czwartym miejscu ze 138 punktami[24]. W 1982 Fin zaczął mieć problemy alkoholowe, przyjmował leki, które miały mu pomóc w walce z nałogiem[25].

1982/1983

We wrześniowych zawodach w szwajcarskim Kanderstegu Fin przegrał tylko z Olavem Hanssonem i zajął drugie miejsce[26].

Podczas grudniowych zawodów o Puchar Europy w Raufoss był dziewiąty, a w Lillehammer drugi. Pierwszy konkurs Pucharu Świata odbył się w Cortina d’Ampezzo. Nykänen po skoku na odległość 87 m zwyciężył w zawodach, podczas których rozegrano jedną serię[27] i został liderem klasyfikacji generalnej.

W inaugurującej 31. Turniej Czterech Skoczni rywalizacji w Oberstdorfie był drugi, po skokach na 113 m i 114 m[28]. Wygrał Kanadyjczyk Horst Bulau. W noworocznym konkursie w Ga-Pa uplasował się na czwartej pozycji, razem ze swym rodakiem Puikkonenem. W klasyfikacji Turnieju zmniejszył stratę do szóstego w Garmisch Bulaua do 1,1 pkt.[29] W Innsbrucku wygrał dzięki skokom na odległość 105 m i 104 m i został nowym liderem TCS[30]. Ostatni konkurs niemiecko–austriackiej imprezy w Bischofshofen Nykänen ukończył na siódmym miejscu. Pozwoliło mu to wygrać Turniej z przewagą 17,6 pkt. nad drugim Jensem Weißflogiem ze Wschodnich Niemiec[31].

Następne dwa konkursy PŚ odbyły się w Czechosłowacji. W Harrachovie na dużej skoczni był dziewiąty, a w Libercu czwarty. Tydzień później wygrał oba konkursy na skoczni w amerykańskim Lake Placid. W pierwszym, który zakończył się po jednej serii skoków, do zwycięstwa wystarczyła mu odległość 124,5 m[32]. Dzień później uzyskał 120,5 m oraz 108 m[33]. Rywalizacja przeniosła się następnie do Kanady, gdzie na skoczniach w Thunder Bay zajął siódmą i pierwszą pozycję. W drugiej serii drugiego konkursu osiągnął 125,5 m[34]. Nadal prowadził z dużą przewagą punktową w łącznej klasyfikacji cyklu (zgromadził 157 pkt., o 46 pkt. więcej od drugiego Armina Koglera[35]). W lutym w Sarajewie wziął udział w próbie przedolimpijskiej, zajmując w dwóch konkursach kolejno trzecie i pierwsze miejsce[36].

Ponownie w zawodach pucharowych pojawił się na mamuciej Vikersundbakken, na której w trakcie jednego weekendu wygrał trzy konkursy. Wyczyn ten powtórzył dopiero w 2007 w Planicy Adam Małysz[37]. Szwedzkie konkursy PŚ w Falun zakończył na drugim i pierwszym miejscu. W piątkowych zawodach przegrał ze znaczną stratą z Bulauem[38], w niedzielnych nieznacznie wyprzedził Austriaka Koglera[39]. Podczas zawodów w Lahti uplasował się na dziewiątym i trzecim miejscu. W Bærum i Oslo nie zdołał zdobyć punktów do klasyfikacji PŚ, zajmując odpowiednio 31. i 17. miejsce.

Nykänen zadebiutował w mistrzostwach świata w lotach narciarskich. Na skoczni w Harrachovie wywalczył brązowy medal, po skokach na 176,0 m, 168,0 m, 176,0 m, 159,0 m, 155,0 m, 151,0 m, 174,0 m, 163,0 m i 171,0 m. Uzyskał notę 1043,5 pkt., tracąc do złotego medalisty Klausa Ostwalda 7,5 pkt[40].

W ostatnich pucharowych konkursach sezonu 1982/1983 na skoczniach normalnej i dużej w Planicy odpowiednio wygrał i zajął piąte miejsce. Zapewnił sobie tym samym zwycięstwo w całym Pucharze Świata. Łącznie zgromadził 277 punktów, o 17 pkt. więcej od drugiego w tabeli Bulaua[41].

1983/1984

W zaliczanych do Pucharu Świata konkursach skoków, rozgrywanych w grudniu na kontynencie amerykańskim Nykänen trzy razy stawał na drugim stopniu podium, a raz był piąty. Po pierwszym konkursie w Lake Placid został samodzielnym liderem rankingu FIS[42].

Rywalizację w Turnieju Czterech Skoczni rozpoczął od czwartego miejsca w Oberstdorfie. Do zwycięzcy, Klausa Ostwalda, stracił 21,3 pkt.[43] W Garmisch uplasował się na piątej pozycji, jednak w klasyfikacji całego Turnieju awansował na trzecią pozycję. Nowym liderem został Jens Weißflog[44]. W Innsbrucku, po skokach na 96 m oraz 102,5 m, reprezentant Finlandii sklasyfikowany został jako drugi, za Weißflogiem. Miejsca na podium TCS nie zmieniły się[45]. W zawodach w Bischofshofen był szósty, co ostatecznie dało mu trzecie miejsce na koniec niemiecko–austriackiego cyklu. Obronił jednak swoje prowadzenie w PŚ przed zwycięskim na skoczni Paula Ausserleitnera Niemcem.

Fin nie pojawił się na starcie pięciu kolejnych pucharowych konkursów, przez co Weißflog po konkursach w Cortina d’Ampezzo został nowym liderem klasyfikacji PŚ, a po kolejnych zawodach powiększył swoją przewagę[46].

Masyw górski Igman wraz ze skoczniami olimpijskimi

Przed igrzyskami w Sarajewie Nykänen był wymieniany jako jeden z głównych kandydatów do zdobycia medali[47]. W pierwszej serii zawodów na skoczni normalnej osiągnął 91 m i prowadził z przewagą 3,6 pkt. nad Jensem Weißflogiem. W finale oddał skok na 84 m (czternasty wynik serii finałowej) i przy lepszej o trzy metry próbie Niemca spadł na drugą pozycję, przegrywając z nim o 1,2 pkt.[47] W czasie drugiego skoku narta ześliznęła się poza oblodzony tor, przez co skoczek zachwiał się i spóźnił skok[10]. Po konkursie tłumaczył słabszy występ również zatruciem pokarmowym[10]. Sześć dni później na większym obiekcie w pierwszej rundzie Nykänen wylądował na 116 m (ustanawiając rekord skoczni[48]) i prowadził z przewagą 13,1 pkt. nad Weißflogiem. W finale osiągnął 111 m i z notą 231,2 pkt. został mistrzem olimpijskim. Pokonując drugiego Weißfloga o 17,5 punktu uzyskał największą różnicę punktową pomiędzy złotym i srebrnym medalistą olimpijskim w historii skoków narciarskich[47].

Tydzień po zakończeniu igrzysk, w Engelbergu zorganizowano drużynowy konkurs skoków w randze mistrzostw świata, rozegrany w związku z nieprzyjęciem zawodów drużynowych do programu jugosłowiańskiej olimpiady. Reprezentacja Finlandii, z Nykänenem w składzie, wygrała z notą 618,3 pkt. z przewagą 46,1 pkt. nad drugą w klasyfikacji drużyną Niemiec Wschodnich.

(c) Bundesarchiv, Bild 183-1983-0106-027 / CC-BY-SA 3.0
Jens Weißflog, mistrz olimpijski z Sarajewa na normalnej skoczni

W pucharowych zawodach w Lahti, rozegranych w marcu na skoczni normalnej i dużej, odniósł podwójne zwycięstwo. Na obiekcie o punkcie konstrukcyjnym umiejscowionym na 88 metrze osiągnął 86 m i 84 m i wygrał zawody przed swym rodakiem Puikkonenem[49]. Dzień później zajął drugą pozycję w konkursie niezaliczanym do klasyfikacji PŚ, a na zakończenie rywalizacji w Lahti zwyciężył na dużej skoczni, skacząc na odległość 119,5 m oraz 109,5 m. Na skoczni Lugnet w Falun zajął czwarte miejsce. W klasyfikacji PŚ wyprzedzał nieobecnego w Finlandii i w Szwecji Jensa Weißfloga. W Lillehammer uplasował się na miejscu drugim, przegrywając z Czechosłowakiem Pavlem Plocem[50]. Do rywalizacji w PŚ wrócił szósty w tych zawodach Weißflog. W Oslo Nykänen był 76., z kolei Niemiec zajął również nienagradzane punktami do klasyfikacji, 22. miejsce[51].

Na mamucim obiekcie Heiniego Klopfera w Oberstdorfie Nykänen wygrał dwukrotnie z przewagą ponad 30 pkt.[52][53], a także dwukrotnie poprawił rekord świata w długości skoku (182 m, następnie na 185 m). Powiększył ilość punktów w rankingu PŚ oraz przewagę nad drugim Weißflogiem[54]. Nie wystartował w dwu ostatnich zawodach sezonu w Planicy. Weißflog wygrał konkurs na skoczni normalnej i w klasyfikacji generalnej Pucharu Świata wyprzedził Nykänena. Zwycięstwo to zagwarantowało mu końcową wiktorię w całym cyklu, bowiem w tamtym sezonie FIS zaliczał do rankingu pięć najlepszych wyników każdego zawodnika do konkursów w Sapporo i pięć najlepszych uzyskanych po nim[55]. W ostatnim konkursie sezonu, na skoczni dużej, Niemiec był ósmy i oficjalnie został ogłoszony zwycięzcą Pucharu Świata. Nykänen był drugi[56].

1984/1985

Nykänen po rozpoczęciu służby wojskowej, 1984

W pierwszych czterech konkursach Pucharu Świata sezonu 1984/1985 Nykänen plasował się w połowie pierwszej dziesiątki. Najbliżej podium był w drugich zawodach w Thunder Bay, gdzie sklasyfikowany został na czwartej pozycji, ze stratą 2,4 pkt. do trzeciego Ernsta Vettoriego[57].

Otwierający Turniej Czterech Skoczni konkurs w Oberstdorfie ukończył na miejscu drugim, tracąc 11,5 pkt. do zwycięzcy Vettoriego[58]. W Ga-Pa był dziewiąty i w klasyfikacji Turnieju spadł na trzecią lokatę. Nowym liderem został Jens Weißflog[59]. Nykänen zwyciężył w Innsbrucku, gdzie oddał skoki na 105 m oraz 110 m, zmniejszając tym samym stratę do Niemca w turniejowej tabeli do 11 pkt.[60] Ostatnie zawody, rozgrywane w Bischofshofen, zakończył na pozycji szóstej, co przy czwartej lokacie reprezentanta NRD oznaczało wygraną Weißfloga i drugie miejsce Nykänena w całym Turnieju[61]. W klasyfikacji PŚ, do której zaliczono pięć najlepszych osiągnięć każdego skoczka, plasował się na czwartym miejscu, ze stratą 36 punktów do pierwszego Andreasa Feldera[62].

Na mistrzostwach świata, których gospodarzem było austriackie Seefeld in Tirol, Fin zdobył dwa medale. Konkursy na skoczni dużej rozegrano w Innsbrucku (Bergisel). Indywidualnie Nykänen wywalczył tam brązowy krążek, osiągając dwukrotnie odległość 108 m. Do złotego medalisty – Norwega Pera Bergeruda stracił 2,5 pkt.[63] W zawodach drużynowych fińska drużyna sięgnęła po złoto. Nykänen oddał skoki na 104 m oraz 107 m, najdłuższe w zespole[64]. Zawody na normalnej skoczni odbyły się w Seefeld – tam Fin osiągnął 83,5 m i 88 m, co pozwoliło mu na zajęcie 11. miejsca. Strata do podium wyniosła 8,2 pkt[65].

Rywalizacja w Pucharze Świata przeniosła się do Sapporo, gdzie Nykänen stanął na podium dwukrotnie – najpierw na najwyższym, a potem na drugim jego stopniu. Pierwszy konkurs wygrał z przewagą 21,4 pkt. nad Czechosłowakiem Ladislavem Dluhošem[66]. W drugim konkursie przegrał z Japończykiem Masahiro Akimoto. Drugą pozycję zajął również w zawodach w szwajcarskim Sankt Moritz, gdzie zwyciężył Vettori[67]. W Engelbergu nie wystartował, podobnie jak w konkursie lotów w Harrachovie.

Skocznie w Planicy

Na skoczniach w Lahti ponownie dwukrotnie zajął miejsce w czołowej trójce. Na mniejszej skoczni wygrał (skoki na 85,5 m i 84 m)[68], a na dużej uplasował się na drugiej pozycji. Ósmym i szóstym miejscem zakończył rywalizację na skoczniach w Szwecji, odpowiednio w Örnsköldsvik i w Falun. W klasyfikacji PŚ przegrywał z Felderem[69]. Wygrał jednak trzy ostatnie zawody sezonu, najpierw na Holmenkollbakken w Oslo (Austriak był tam czwarty), a na koniec w Szczyrbskim Jeziorze. Zwycięstwa te, przy słabszej postawie Feldera[70], zagwarantowały mu pierwsze miejsce w Pucharze Świata 1984/1985 z oficjalnym dorobkiem 224 punktów[71].

Tydzień wcześniej na mamucie w Planicy wywalczył mistrzostwo świata w lotach narciarskich. Tytuł ten wywalczył dzięki skokom na 190,0 m, 174,0 m, 136,0 m, 187,0 m oraz 186,0 m. Jego przewaga nad kolejnym w klasyfikacji zawodnikiem wyniosła 49,5 pkt.[72] W czasie imprezy Nykänen dwukrotnie poprawiał rekord świata, skacząc najpierw 187 m, a następnie 191 m[73][74]. Rok później, w marcu 1986 wynik 191 m wyrównał Andreas Felder i od tego momentu kolejne najdłuższe skoki miały nadawany przez FIS status już nie rekordów, a „najlepszych wyników na świecie”[75][76].

Nykänen na przełomie marca i kwietnia wystartował jeszcze w Pucharze Europy, zajmując trzecią lokatę w Ruce oraz drugą w Bardufoss. Był też trzeci na zawodach w Bardu[77].

W 1985 został wybrany Sportowcem Roku w Finlandii. Ponownie tytuł ten zdobył w 1988[78].

1985/1986

Ten sezon Nykänen rozpoczął udziałem w zawodach Pucharu Świata w Thunder Bay. W pierwszym konkursie uplasował się na najniższym stopniu podium, ustępując Primožowi Uladze i Vegardowi Opaasowi[79]. Dzień później był czwarty, a zwyciężył ponownie Ulaga. W amerykańskim Lake Placid Fin skakał słabiej i zajął siódmą i dziewiętnastą lokatę[80]. Zawodnik miał coraz większe problemy z alkoholem. Został na krótko zawieszony przez fińską federację narciarską[10] i nie pojawił się na starcie kilku kolejnych zawodów, opuszczając m.in. Turniej Czterech Skoczni.

Po zawodach i obozach treningowych dużo piliśmy. W ten sposób dodawałem sobie odwagi. Nikt nie wlewał mi alkoholu do ust. To była moja własna ręka.

Matti Nykänen, [81]

Powrócił do rywalizacji w Harrachovie, gdzie 11 stycznia 1986 wygrał swój pierwszy w sezonie konkurs. Sukces dały mu odległości 122 m i 116 m[82]. Z kolei w jednoseryjnych zawodach w Libercu był jedenasty, ze stratą 15,3 pkt. do zwycięzcy Piotra Fijasa. Pomimo tego zajął pierwsze miejsce w klasyfikacji Turnieju Bohemii. Następną wygraną Fin zanotował w Klingenthalu, gdzie lądował na 100 m i 103 m[83]. Z kolei w Oberwiesenthalu nie powiększył swego punktowego dorobku, zajmując 21. pozycję.

Nykänen poleciał następnie na Hokkaido, gdzie na skoczniach w Sapporo dwukrotnie zdecydowanie zwyciężył i po których klasyfikowany był w tabeli całego pucharowego cyklu na pierwszym miejscu, 5 punktów przed Ernstem Vettorim i 10 punktów przed Ulagą[84]. W kolejnych zawodach, które odbywały się w norweskim Vikersundzie, Fin dwa razy uplasował się w czołowej trójce zawodników; w pierwszym konkursie ustąpił Felderowi, w drugim również Vettoriemu. W trakcie Turnieju Szwajcarskiego, rozgrywanego na obiektach w Sankt Motitz, Gstaad i Engelbergu zajmował odpowiednio dwunastą, trzecią oraz drugą pozycję. Zwycięstwo w klasyfikacji końcowej TS przegrał z Rolfem Ågem Bergiem o 0,1 pkt. Na ojczyźnianych skoczniach w Lahti był już najlepszy; na normalnym obiekcie o 10,7 pkt. wyprzedził swojego rodaka Puikkonena, na dużym – o 2,7 pkt. innego Fina, Pekkę Suorsę[85].

W dniach 8-9 marca w Bad Mitterndorf zorganizowano mistrzostwa świata w lotach. Nykänen w liczonym jako czteroseryjny konkursie znalazł się na trzeciej, nagradzanej brązowym medalem, pozycji. Uzyskał wówczas odległości 123,0 m, 183,0 m, 131,0 m, 173,0 m, 185,0 m i 176,0 m. Różnica między nim a zwycięskim Felderem wyniosła 46,5 pkt[86].

Podczas konkursu PŚ na dużej skoczni w Oslo przegrał tylko z Vettorim. Na obiekcie K-90 w Planicy odniósł zwycięstwo, a Austriak znalazł się poza pierwszą piętnastką[87]. Vettori triumfował wprawdzie dzień później na dużej skoczni (Fin był trzeci), ale nie miało to już znaczenia dla układu w klasyfikacji generalnej PŚ, w której Nykänen wyprzedził rywala o 18 punktów (250 do 232) i jako pierwszy skoczek narciarski w historii po raz trzeci wygrał w tym cyklu.

W 1986 usłyszał swój pierwszy w życiu wyrok. Ukradł ze sklepu papierosy i piwo, skończyło się jednak na grzywnie[9].

1986/1987

Kolekcja medali Nykänena w Muzeum Sportu w Helsinkach

W konkursach w Thunder Bay Fin dwukrotnie stanął na podium; najpierw zajął drugie miejsce (za Jensem Weißflogiem), a dzień później zwyciężył[88]. Na niższych lokatach plasował się tydzień później w Lake Placid – na amerykańskich skoczniach był trzynasty oraz dziesiąty.

Podobnie prezentował się w niemieckiej części Turnieju Czterech Skoczni. W Oberstdorfie w słabym stylu zajął piętnastą pozycję, a w Garmisch-Partenkirchen dziewiątą[89]. Jeszcze przed inauguracją TCS ogłosił w prasie – bez porozumienia ze sztabem szkoleniowym i krajowym związkiem narciarskim – rezygnację z udziału w niemiecko-austriackiej rywalizacji. Po długich negocjacjach nakłoniono go do zmiany zdania, lecz jego stosunek do zawodów pozostał lekceważący: do Oberstdorfu zapomniał zabrać nart, na miejscu odmówił skakania na zorganizowanych mu przez sztab deskach jugosłowiańskich, a po znalezieniu odpowiadających mu wreszcie skokówek wystartował w konkursie bez oddania choćby jednego skoku treningowego[90]. Po noworocznych zawodach w Ga-Pa Nykänen oddalił się wraz z żoną od fińskiej ekipy, opuszczając treningi w Innsbrucku. Do stacjonującej w hotelu kadry dołączył dopiero wieczorem, będąc wyraźnie w słabej kondycji fizycznej. Kierownictwo drużyny skontaktowało się z szefem swojej federacji, który po telefonicznej rozmowie z zawodnikiem usunął go ze składu reprezentacji[90]. Nykänen pod wpływem alkoholu spowodował w tamtym czasie znaczne straty materialne na terenie hotelu, w którym mieszkał[10]. W tabeli nieukończonego TCS sklasyfikowano go na 66. miejscu[91].

Dla mnie Nykänen to powietrze. Reprezentacji są potrzebni zdyscyplinowani zawodnicy, a nie pseudogwiazdorzy. I bez niego damy sobie radę.

Za fińskim skoczkiem wstawił się wówczas austriacki producent nart Kneissl, skaczący na jego sprzęcie Nykänen był bowiem najważniejszą postacią marketingową firmy. Austriacy obiecali, że zadbają o przygotowanie zawodnika do zbliżających się mistrzostw świata i zorganizują mu spokojny trening. Skoczek zignorował tę możliwość i wraz z żoną poleciał na Sri Lankę. Kneissl zagroził mu wtedy zerwaniem kontraktu, a związek wycofaniem z mistrzostw. Po namowach swojego trenera Mattiego Pulliego Nykänen wrócił do Europy i doszedł ze wszystkimi stronami do porozumienia[92].

15 lutego 1987 na skoczni K-120 Nykänen zajął dziewiętnastą pozycję w ramach rozgrywanych w Oberstdorfie mistrzostw świata. Oddał wówczas skoki na 101 m i 112 m[93]. Dwa dni później Finowie zdobyli tytuł mistrzowski w konkursie drużynowym. Nykänen lądował na 110 m i 111 m. W ostatnich zawodach imprezy, konkursie indywidualnym na obiekcie normalnym zajął drugą lokatę i zdobył srebrny medal. 88 m i 87 m nie pozwoliły mu na pokonanie jedynie Jiříego Parmy, z którym przegrał o 11,5 pkt[94].

Do Pucharu Świata, w którego klasyfikacji zajmował jedenaste miejsce[95], powrócił w Lahti. Na obiekcie K-88 zajął szesnastą pozycję, a dzień później odniósł zwycięstwo, osiągając odległości 90 m i 85,5 m[96]. Kolejną wygraną zanotował w szwedzkim Falun, gdzie lądował na 115 m i 103 m. Opuścił potem konkursy w Planicy i wystąpił tylko w dwóch kończących sezon zawodach w Norwegii: w Rælingen był czwarty, a w Oslo siódmy. W końcowej klasyfikacji PŚ ze 133 punktami znalazł się na miejscu szóstym[97].

1987/1988

Reprezentant Finlandii grudniowe konkursy Pucharu Świata wygrywał ze zdecydowaną przewagą nad rywalami – w pierwszym konkursie w Thunder Bay pokonał Pavla Ploca różnicą 23 pkt.[98], w drugim Jensa Weißfloga o 23,8 pkt.[99] Natomiast w Sapporo zdystansował przeciwników o odpowiednio 17,3 pkt. (zawody przerwano po pierwszej serii[100]) oraz 39,3 pkt.

Pierwszy konkurs Turnieju Czterech Skoczni zakończył się jednak zwycięstwem Ploca, który wyprzedził drugiego w kolejności Fina o 4,6 pkt. W Garmisch-Partenkirchen Nykänen ponownie był najlepszy, osiągając 103,5 m i 101 m i awansowywując na pozycję lidera TCS[101]. Z dużą przewagą wygrał również zawody w Austrii, najpierw w Innsbrucku skacząc na 108 m i 105 m, a następnie w finale w Bischofshofen, uzyskując 112,5 m oraz 110 m. W tabeli końcowej całego cyklu wyprzedził drugiego Weißfloga o 99 punktów[102]. Był też liderem w Pucharze Świata[103]. Po ostatnim konkursie TCS wdał się w bójkę z grupą austriackich kibiców, czego efektem było podbite oko[90].

Fin wziął następnie udział w zaliczanym do PŚ Turnieju Szwajcarskim. Wygrał konkurs w Sankt Moritz, był też piąty w Gstaad i drugi w Engelbergu. Rezultaty te dały mu zwycięstwo w generalnym rankingu TS[104].

Znaczek pocztowy wyemitowany po sukcesie Nykänena na igrzyskach w Calgary

Nykänen był głównym kandydatem do zwycięstwa w Calgary na zawodach olimpijskich[105]. Na normalnej skoczni w serii otwierającej konkurs skoczył zdecydowanie najdalej (89,5 m) i wyprzedzał drugiego Jiříego Malca o 7,9 pkt. W drugiej rundzie skopiował osiągnięty wcześniej przez siebie dystans i zdecydowanie zwyciężył, pokonując drugiego w klasyfikacji Pavla Ploca o 17 pkt.[105]. Na dużym obiekcie Fin ponownie był najlepszy: osiągnął odległości 118,5 m oraz 107 m i z notą 224,0 pkt., przy przewadze 16,1 pkt. nad drugim Erikiem Johnsenem został pierwszym skoczkiem w historii, który zdobył dwa złote medale olimpijskie na jednych igrzyskach, a także pierwszym trzykrotnym mistrzem olimpijskim w skokach narciarskich[105]. Dzień później rozegrano pierwszy konkurs drużynowy w olimpijskiej historii skoków. Zakończył się on sukcesem reprezentacji Finlandii, której najlepszym zawodnikiem był Nykänen. Sięgnął tym samym po trzeci złoty medal, oddając dwa najdłuższe skoki w całych zawodach – 115,5 m i 114,5 m. Tym samym został pierwszym i do dziś jedynym skoczkiem narciarskim w historii, który na jednych igrzyskach wywalczył trzy złote medale[105]. Po tym sukcesie stał się idolem fińskich kibiców i celebrytą[9].

Wystąpił on następnie przed własną publicznością w Lahti i, podobnie jak dwa i cztery lata wcześniej, dwukrotnie okazał się najlepszy. Dwukrotnie zaraz za nim uplasował się Szwed Jan Boklöv.

Na mistrzostwach świata w lotach w Oberstdorfie wywalczył brązowy medal. Jego loty miały długość 168 m, 168 m i 180 m. Z powodu silnego wiatru pierwszy dzień lotów został odwołany, a rezultaty ustalono na podstawie tylko dwóch serii, przeprowadzonych 13 marca[106].

Po absencji w Meldal pojawił się na starcie konkursu w Oslo, lecz zajął pozycję poza punktowaną pierwszą piętnastką – siedemnaste[107]. Zawody w jugosłowiańskiej Planicy ukończył z jedną lokatą w czołówce – czwartą na mniejszym obiekcie (w drugim konkursie był 18.). Tym samym po raz czwarty w karierze wygrał generalną klasyfikację PŚ[108] i po raz pierwszy odebrał, wręczaną od 1987, Kryształową Kulę[109]. W całym sezonie zdobył 282 punkty, najwięcej w karierze.

2 kwietnia zwyciężył w rozgrywanym w Ruce konkursie międzynarodowym, skacząc 118,5 m i 115 m.

1988/1989

We wrześniu Nykänen zwyciężył w zawodach w Kanderstegu, wyprzedzając drugiego w klasyfikacji Ladislava Dluhoša o 25,7 pkt.[110]

Sezon zimowy otworzył trzecią pozycją w konkursie PŚ na skoczni w Thunder Bay. Ustąpił wówczas tylko Dieterowi Thomie i Risto Laakkonenowi[111]. W drugim konkursie rozgrywanym w tym mieście zajął 51. miejsce. W Sapporo na obiekcie K-90 wygrał (skoki na 88,5 m i 90 m)[112], a na obiekcie K-115 był trzeci.

Trzecią pozycję zajął też w Oberstdorfie, w pierwszych zawodach Turnieju Czterech Skoczni. Stracił wówczas 10,5 pkt. do zwycięskiego Thomy[113]. Skoki na 109 m i 102 m dały mu wygraną w Ga-Pa, ostatnią w karierze w Pucharze Świata[10]. W TCS tracił 4 pkt. do Thomy[114]. W Innsbrucku sklasyfikowany został na miejscu piątym, w generalnej tabeli cyklu pozostał drugi, ze stratą 1,5 pkt. do nowego lidera, Weißfloga[115]. W Bischofshofen słabszą formę obu skoczków (Fin osiemnasty, półtora punktu przed dziewiętnastym Niemcem) wykorzystał dziesiąty w konkursie Laakkonen, który ostatecznie wyprzedził ich w klasyfikacji Turnieju o 2,5 pkt. i wygrał cały cykl. Nykänen i Weißflog byli drudzy z notą łączną 838,5 pkt.[116] Po tym konkursie trzykrotny mistrz olimpijski zajmował czwartą pozycję w PŚ[117]. Więcej punktów w tamtym sezonie nie zdobył i ostatecznio sklasyfikowano go na dziewiątej pozycji[118].

Na mistrzostwach świata w Lahti zajął trzecie na dużej i czwarte miejsce na normalnej skoczni. W pierwszym konkursie wylądował po dwakroć na 108 m i stracił do złotego medalisty, Jariego Puikkonena, 13,5 punktu[119]. Fińska drużyna, z Nykänenem w składzie, sięgnęła po złoto w konkursie drużynowym[120]. W drugim, skróconym do jednej serii, konkursie indywidualnym osiągnął 85,5 m, co sprawiło, że stracił 1,4 pkt. do trzeciego miejsca[121].

W 1989 został przez dziennikarzy wybrany najlepszym fińskim sportowcem lat 80. Otrzymał 65% głosów[122].

1989/1990

Pierwsze konkursy nowej edycji Pucharu Świata, które miały miejsce w Thunder Bay, zakończyły się dla fińskiego skoczka 10. i 18. pozycją w stawce (w tych drugich zawodach sklasyfikowano go ex aequo z Japończykiem Noriakim Kasaiem)[123]. W Lake Placid stanął na drugim stopniu podium (było to jego ostatnie podium w karierze), przegrywając z Ernstem Vettorim, którego pokonał blisko dziewięć lat wcześniej na światowym czempionacie juniorów, osiągając swój pierwszy w karierze międzynarodowy sukces. Dzień później był ósmy[124].

W pierwszym konkursie TCS uplasował się na siódmej lokacie w stawce, w drugim zajął miejsce czwarte, pół punktu za trzecim Františkiem Ježem[125]. W całym Turnieju przesunął się na szóstą pozycję. Na skoczniach austriackich wypadł znacznie słabiej, notując 33. miejsce w Innsbrucku oraz 40. w Bischofshofen. Turniej ukończył na miejscu szesnastym[126]. Wystąpił jeszcze w pucharowych zawodach w Czechosłowacji, jednak 23. pozycja w Harrachovie i 24. w Libercu zniechęciły go do kolejnych startów w PŚ. Wobec braków w treningu domagał się zmiany trenera. O słabe wyniki obwiniał wszystkich ze swego otoczenia[3]. W końcowym rankingu uplasował się na 19. miejscu z dorobkiem 55 punktów[127].

Pojawił się za to na mistrzostwach świata w lotach w Vikersundzie. Po skokach na 171 m i 160 m, odebrał srebrny medal, ustępując Dieterowi Thomie o 6,9 pkt[128].

1990/1991

W październiku ogłosił, że po igrzyskach w Albertville zmieni dyscyplinę sportu i będzie startował w wyścigach łodzi motorowych Formuły Królewskiej[129].

Nykänen wystąpił jeszcze w czterech pierwszych konkursach PŚ w grudniu 1990. Punktów nie zdołał zdobyć w żadnym z nich, najbliżej tego będąc w drugich zawodach w Thunder Bay, gdzie zajął 16. pozycję[130]. Następnie, zamiast na Turniej Czterech Skoczni, poleciał na Wyspy Kanaryjskie, gdzie urządzał alkoholowe libacje[9]. W związku z niezdobyciem żadnych punktów PŚ, nie został ujęty w końcowej klasyfikacji Pucharu.

Pomimo słabej formy, otrzymał powołanie na mistrzostwa świata w Predazzo, gdzie na skoczni dużej znalazł się na 50. miejscu na 62 startujących[131]. Reprezentacja Finlandii tytuł wicemistrzowski w konkursie drużynowym zdobyła już bez niego[132].

Po mistrzostwach 27-letni sportowiec ogłosił, że kończy ze skokami. Oficjalnym powodem zakończenia kariery były problemy z plecami. Narośl na jego kręgosłupie została później zoperowana, ale nie miał już entuzjazmu do trenowania[10].

Miejsca w klasyfikacji poszczególnych turniejów

Turniej199419911990198919881987198619851984198319821981
Puchar Świata--199161121426
Turniej Czterech Skoczni--162166-23111-
Turniej SzwajcarskiXX-X1X251X---
Turniej Czeski--19-X-1--5-36
Puchar Europy-------24-?--
Puchar Kontynentalny-XXXXXXXXXXX

Po zakończeniu kariery sportowej

W grudniu 1992 udał się do Sapporo, gdzie podjął się szkolenia miejscowych skoczków, ale po trzech tygodniach zrezygnował. Próbował jeszcze potem wrócić do narciarstwa, jednak po kilku nieudanych startach (we wrześniu 1993 w Hinterzarten był 29., a w marcu 1994 w Pucharze Kontynentalnym 61. w Ruce i 53. w Rovaniemi) całkowicie zrezygnował z czynnego uprawiania skoków[133].

W 1996 został wybrany radnym miasta Uurainen z listy populistycznej i antyeuropejskiej partii Prawdziwych Finów[9]. Dostał 525 głosów[134]. Był też jej kandydatem w wyborach do parlamentu w 1995, ale nie uzyskał mandatu[9]. W radzie zasiadał do 1998.

W 1999 został przez kibiców wybrany drugim najlepszym fińskim sportowcem dwudziestego stulecia. Dostał 19,2% głosów, zwycięzcą z 35,5% głosów został biegacz Paavo Nurmi; trzeci był Lasse Virén[135]. Z kolei w 1996, 2003 i 2005 w radiowym głosowaniu fińskich celebrytów otrzymał tytuł Turha julkkis (Bezużytecznej gwiazdy)[136].

13 stycznia 2006 do fińskich kin wszedł film biograficzny poświęcony życiu Nykänena pt. Matti. W głównego bohatera wcielił się Jasper Pääkkönen[137]. Na potrzeby filmu powstała też piosenka Lennä Nykäsen Matti, do której muzykę skomponował Heikki Salo, słowa napisali Mato Valtonen i Sakke Järvenpää, a wykonał Timo Kotipelto[138].

Myślę o powrocie do skakania, mamy w Lahti zawody weteranów, chcemy zebrać dawnych skoczków, ale na skoczni pokażę się najwcześniej w przyszłym roku. Każdej nocy marzę o skakaniu i we śnie biję rekordy. Kiedy jestem za sceną na swoich koncertach, łapię się na tym, że trenuję telemarki. O pewnych rzeczach nie da się zapomnieć.

Matti Nykänen (2007), [139]
Skocznia Laajavuori w Jyväskyli nosząca imię Mattiego Nykänena

Imieniem Nykänena nazwana została skocznia Laajavuori o HS108 w Jyväskyli[140].

W lutym 2008 wziął udział w organizowanych na skoczniach w Taivalkoski mistrzostwach świata weteranów w skokach narciarskich. Na obiekcie K-50 zajął piąte miejsce[141], a na K-38 okazał się najlepszy. Osiągnął wówczas odległości 37,5 m i 37 m, co dało mu przewagę 13,2 pkt. nad drugim w tabeli Norwegiem Janem Ingem Skjervenem[142]. Do rywalizacji weteranów o tytuł mistrza świata powrócił w styczniu 2010 w Žiri. Tym razem uplasował się na piątej pozycji na skoczni K-40[143] oraz na trzeciej na K-26 (miał skoki na 22,5 m i 24 m)[144]. Po raz ostatni w tej rywalizacji uczestniczył w marcu 2011: w Harrachovie ponownie najpierw był 5. (skocznia K-70)[145], a następnie wygrał (skocznia K-40) ze skokami na 36 m i 34,5 m, osiągając przewagę 16,4 pkt. nad wicemistrzem, Rosjaninem Władimirem Saiczikiem[146].

W listopadzie 2009 premierę miał jego ośmioodcinkowy internetowy program telewizyjny o gotowaniu Mattihan se sopan keitti (na kanale Sub TV), były skoczek wydał też potem książkę kucharską[9]. W 2011 otrzymał nagrodę biznesową od międzynarodowej grupy ekspertów[147].

11 marca 2013 podczas kwalifikacji do konkursu Pucharu Świata w Kuopio dał sygnał startu austriackiemu skoczkowi Gregorowi Schlierenzauerowi, który wcześniej pobił jego rekord w liczbie zwycięstw w konkursach PŚ[148]. Również w marcu został trenerem skoczka Harriego Olliego[149]. Na corocznej Fińskiej Gali Sportu otrzymał nagrodę za całokształt kariery sportowej.

W 2016 powstał film biograficzny o brytyjskim skoczku Eddiem Edwardsie Eddie zwany Orłem. W roli Nykänena wystąpił w nim szwedzki aktor Edvin Endre[150]. W wielu fińskich teatrach od 2018 wystawiano również sztukę (monolog) Matti Nykänen – skok we mgle, w której tytułową rolę kreował Tatu Mönttinen[151][152].

Kariera muzyczna

Matti Nykänen podczas występu artystycznego w Kirkkonummi, 19 czerwca 2010

W 1991 grupa biznesmenów zaproponowała Nykänenowi zostanie piosenkarzem. Jego pierwszy album Yllätysten yö (Noc niespodzianek) został wydany w 1992 i rozszedł się w liczbie 25 000 egzemplarzy[153]. Został tym samym drugim fińskim mistrzem olimpijskim, którego album uzyskał status złotej płyty (pierwszym był Tapio Rautavaara). Kolejny album (Samurai) wydany w 1993 nie odniósł takiego sukcesu, głównie z powodu nadużywania przez artystę alkoholu oraz jego problemów małżeńskich[154]. W 2002 wydał singiel pod tytułem Elämä on laiffii (Życie jest życiem) oraz wypuścił na rynek własną markę cydru, którego sloganem reklamowym był tytuł piosenki[154].

W 2006 wydał swój trzeci studyjny album Ehkä otin, ehkä en (Może wziąłem, może nie). Przez większość swej kariery muzycznej Nykänen pracował z profesjonalnym muzykiem Jussim Niemim[155]. Jeździł po kraju, dając 2-3 koncerty w tygodniu z zespołem Samurai, prowadzonym przez Niemiego. Niektóre wypowiedzi Nykänena, a także fragmenty jego piosenek weszły do fińskiego języka potocznego[155].

Dyskografia

  • Yllätysten yö (1992)
  • Samurai (1993)
  • Ehkä otin, ehkä en (2006)

Single

  • Elämä on laiffii (2002)
  • Tää on mun elämää (2004)
  • Jump and Fly (nieopublikowany)
  • Mäkikotka ja häkkilintu (2005)
  • Voitosta voittoon (2007)
  • Anna mulle sexii (2008)
  • Lennä Nykäsen Matti (2008)
  • Pomminvarma rakkaus (2009)
  • Jälleen joulu on (2009)
  • Tuusula mielessäin (2013, z Teflon Brothers)
  • Jokainen tsäänssi on mahdollisuus (2013)

Życie prywatne

Pochodzący z Kangaslampi (część miasta Jyväskylä) Nykänen na początku swej kariery sportowej rzucił szkołę, by poświęcić się w całości narciarstwu[7]. Jego rodzicami byli sprzedawczyni Vieno i kierowca Hilmeri Ensio (1933−2016). Miał dwie siostry: Päivi i Tuiję.

W 1985 na świat przyszła jego nieślubna córka Anniina[156], której matką była Tarja Jokinen[157]. W 1986 ożenił się z fotomodelką[92] Tiiną Hassinen. Wkrótce urodziło im się dziecko – syn Sami (ur. 1987). Po dwóch latach małżeństwa rozwiedli się. W 1989 narciarz poślubił Pię Hynninen, z którą był związany do 1991. Z tego związku mają córkę Eveliinę (ur. 1990).

W 1996 ożenił się po raz trzeci, tym razem z Sari Paanalą. Podczas ślubu przyjął nazwisko żony. Od tej pory, przez dwa lata, nazywał się Matti Paanala. Ich związek trwał do 1998. Były skoczek powrócił wówczas do swojego dawnego nazwiska. Od 2001 do 2003 i ponownie od 2004 do 2010 był żonaty z Mervi Tapolą[10], córką fińskiego potentata w produkcji parówek[9]. Ich relacje były częstym tematem poruszanym przez brukowce. Borykał się z kłopotami finansowymi, z których chcąc wybrnąć sprzedał wszystkie zdobyte medale[81], które odkupiło od niego Muzeum Sportu w Helsinkach. Jeszcze pod koniec lat 90. dorabiał jako kelner, śpiewak w barze karaoke, striptizer[9]. W lutym 2003 został skazany na cztery miesiące więzienia w zawieszeniu po próbie zaatakowania nożem swojej czwartej żony. Kilka miesięcy później napisał swoją autobiografię, zatytułowaną Greetings from hell (Pozdrowienia z piekła)[92]. Przyznał, że cierpi na ADHD[158].

27 października 2004 otrzymał kolejny wyrok – 26 miesięcy więzienia – po tym, jak podczas sprzeczki w domu letniskowym swojej żony zranił nożem 59-letniego mężczyznę. Prokuratura oskarżała Nykänena o usiłowanie popełnienia morderstwa, jednak sąd, biorąc pod uwagę fakt, iż były skoczek był w momencie popełnienia przestępstwa pod wpływem alkoholu i nie w pełni świadom swoich czynów, skazał go jedynie za ciężkie uszkodzenie ciała[81]. W tym samym roku doznał zawału serca[92]. Z więzienia został zwolniony we wrześniu 2005. Przebywając na zwolnieniu warunkowym został ponownie aresztowany za zaatakowanie żony. 16 marca 2006 został skazany na karę czterech miesięcy pozbawienia wolności. Wkrótce po zwolnieniu zranił nożem klienta pizzerii w Korpilahti. Został skazany na dwa lata pozbawienia wolności, jednakże karę zmniejszono do 60 dni oraz 57 godzin pracy społecznej[159].

26 grudnia 2009 został aresztowany za próbę zamordowania swojej żony paskiem od szlafroka. Trafiła ona do szpitala z ranami na rękach i czole. Wcześniej zadzwoniła na policję z domu swoich sąsiadów, gdzie schroniła się przed atakującym ją mężem[160]. Za to przestępstwo 24 sierpnia 2010 został skazany na 16 miesięcy więzienia[161]. Musiał także zapłacić żonie 5 000 euro odszkodowania oraz pokryć koszty procesu w wysokości 3 000 euro[162]. Badania wykazały, że cierpi na zespół nadpobudliwości psychoruchowej, która powoduje agresję i zaburzenia neurologiczne. W sierpniu 2010 Mervi Tapola wniosła piętnasty pozew o rozwód, który ostatecznie zakończył ich związek.

Po wyjściu z więzienia zaręczył się z celebrytką Susanną Ruotsalainen. W 2012 wystąpił w dziesięcioodcinkowym programie o swoim codziennym życiu. Reality show biło rekordy popularności[9]. Po rozstaniu z Ruotsalainen, w październiku 2013 zaręczył się z pochodzącą z Joutseno Pią Talonpoiką[163]. W lipcu 2014 pobrali się[164]. Mieszkali we włączonym w 2009 do miasta Lappeenranta Joutseno (Nykänen wcześniej mieszkał w Ylöjärvi). Były skoczek miał trudne relacje ze swoimi dziećmi, które nie pozwalały mu spotykać się z jego wnukami[165].

Latem 2018 u Nykänena zdiagnozowano cukrzycę[166]. Kilka miesięcy później ponownie zaczął dawać koncerty, po raz ostatni wystąpił 1 lutego 2019 w helsińskiej restauracji. W ostatnim okresie życia cierpiał na zawroty głowy i nudności[167]. Nie stosował się do zalecanej diety. Zmarł krótko po północy 4 lutego 2019 w swoim domu w wieku 55 lat[168][169]. Dostał wówczas silnych torsji, po których poszedł się umyć do łazienki, z której przez dłuższy czas nie wychodził. Gdy jego żona dostała się do środka, leżał martwy na podłodze we własnych wymiocinach[170]. Oficjalną przyczyną zgonu było długotrwałe zapalenie trzustki z powodu nadużywania alkoholu, na które nałożyło się zapalenie płuc[171]. Informacja o jego śmierci była szeroko komentowana przez media fińskie i zagraniczne[172]. Na wniosek ministra kultury, sportu i spraw europejskich Sampy Terhy rząd Finlandii planował zorganizować Nykänenowi państwowy pogrzeb w uznaniu „ogromnych zasług dla kraju i narodu”, jednak rodzina skoczka sprzeciwiła się tym zamiarom, wybierając prywatną, skromną ceremonię w Jyväskylä, jego rodzinnej miejscowości[173]. Został pochowany w rodzinnym grobowcu obok swojego ojca i prababki. Koszty pogrzebu pokryło fińskie państwo[174].

Książki o Nykänenie

  • Kari Kyheröinen i Hannu Miettinen: Takalaudasta täysillä: Matti Nykäsen tie maailmanhuipulle (1984)[175]
  • Antti Arve: Matti Nykänen Maailman paras (1988)[175]
  • Antero Kujala: Voittohyppy (1999)[175]
  • Egon Theiner: Grüsse aus der Hölle (2004)[175] (angielski przekład jako Greetings from Hell wydano w styczniu 2006)
  • Kai Merilä: Matin ja minun rankka reissu (2005)[175]
  • Juha-Veli Jokinen: Elämä on laiffii (2006)[175]
  • Matti Nykänen, Päivi Ainasoja i Manu Syrjänen: Mattihan se sopan keitti (2007)[175]
  • Juha-Veli Jokinen: Missä me ollaan ja oonko mäkin siellä (2007)[175]
  • Juha-Veli Jokinen: Myötä- ja vastamäessä (2010)[175]
  • Benita Heiskanen: Mitä Matti tarkoittaa? Esseitä Matti Nykäsestä (2013)

Igrzyska olimpijskie

  • Indywidualnie
1984 Sarajewosrebrny medal (K-90), złoty medal (K-112)
1988 Kanada Calgaryzłoty medal (K-89), złoty medal (K-114)
  • Drużynowo
1988 Kanada Calgaryzłoty medal (K-114)

Starty M. Nykänena na igrzyskach olimpijskich – szczegółowo

MiejsceDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KKonkursSkok 1Skok 2NotaStrataZwycięzca
2.Silver medal.svg12 lutego1984 SarajewoIgmanK-90indywid.91,0 m84,0 m214,0 pkt1,2 pktJens Weißflog
1.Gold medal.svg18 lutego1984 SarajewoIgmanK-112indywid.116,0 m111,0 m231,2 pkt--
1.Gold medal.svg14 lutego1988Kanada CalgaryOlimpijskaK-89indywid.89,5 m89,5 m229,1 pkt--
1.Gold medal.svg23 lutego1988Kanada CalgaryOlimpijskaK-114indywid.118,5 m107,0 m224,0 pkt--
1.Gold medal.svg24 lutego1988Kanada CalgaryOlimpijskaK-114druż.[a]115,5 m114,5 m634,4 pkt (228,8 pkt)--

Mistrzostwa świata

  • Indywidualnie
1982 Norwegia Oslo4. miejsce (K-85), złoty medal (K-105)
1985 Austria Seefeld in Tirol/Innsbruckbrązowy medal (K-109), 11. miejsce (K-90)
1987 Niemcy Oberstdorf19. miejsce (K-115), srebrny medal (K-90)
1989 Finlandia Lahtibrązowy medal (K-114), 4. miejsce (K-90)
1991 Włochy Predazzo50. miejsce (K-115)
  • Drużynowo
1982 Norwegia Oslobrązowy medal (K-105)
1984 Szwajcaria Engelbergzłoty medal (K-120)
1985 Austria Seefeld in Tirol/Innsbruckzłoty medal (K-109)
1987 Niemcy Oberstdorfzłoty medal (K-115)
1989 Finlandia Lahtizłoty medal (K-114)

Starty M. Nykänena na mistrzostwach świata – szczegółowo

MiejsceDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KKonkursSkok 1Skok 2NotaStrataZwycięzca
4.21 lutego1982Norwegia OsloMidtstuenK-85indywid.82,0 m82,5 m244,4 pkt4,9 pktArmin Kogler
3.Bronze medal with cup.svg26 lutego1982Norwegia OsloHolmenkollenK-105druż.[b]92,5 m101,5 m670,8 pkt (224,6 pkt)47,7 pktNorwegia
1.Gold medal with cup.svg28 lutego1982Norwegia OsloHolmenkollenK-105indywid.108,5 m102,5 m257,9 pkt--
1.Gold medal with cup.svg26 lutego1984Szwajcaria EngelbergGros-TitlisK-120druż.[c]117,0 m120,5 m618,3 pkt (220,0 pkt)--
3.Bronze medal with cup.svg20 stycznia1985Austria InnsbruckBergiselK-109indywid.108,0 m108,0 m221,7 pkt2,5 pktPer Bergerud
1.Gold medal with cup.svg22 stycznia1985Austria InnsbruckBergiselK-109druż.[d]104,0 m107,0 m583,0 pkt (213,7 pkt)--
11.26 stycznia1985Austria Seefeld in TirolOlimpijska Toniego SeelosaK-90indywid.83,5 m88,0 m206,4 pkt18,9 pktJens Weißflog
19.15 lutego1987 OberstdorfSchattenbergK-115indywid.101,0 m112,0 m191,2 pkt24,8 pktAndreas Felder
1.Gold medal with cup.svg17 lutego1987 OberstdorfSchattenbergK-115druż.[e]110,0 m111,0 m634,1 pkt (209,6 pkt)--
2.Silver medal with cup.svg20 lutego1987 OberstdorfSchattenbergK-90indywid.88,0 m87,0 m216,5 pkt7,9 pktJiří Parma
3.Bronze medal with cup.svg20 lutego1989Finlandia LahtiSalpausselkäK-114indywid.105,0 m108,5 m205,0 pkt13,5 pktJari Puikkonen
1.Gold medal with cup.svg22 lutego1989Finlandia LahtiSalpausselkäK-114druż.[f]108,5 m98,0 m645,0 pkt (195,5 pkt)--
4.26 lutego1989Finlandia LahtiSalpausselkäK-90indywid.88,5 m-107,1 pkt7,2 pktJens Weißflog
50.10 lutego1991Włochy Val di FiemmeGiuseppego dal BenaK-115indywid.91,5 m90,0 m121,1 pkt96,4 pktFranci Petek

Mistrzostwa świata w lotach narciarskich

1983 Czechosłowacja Harrachovbrązowy medal
1985 Planicazłoty medal
1986 Austria Bad Mitterndorfbrązowy medal
1988 Niemcy Oberstdorfbrązowy medal
1990 Norwegia Vikersundsrebrny medal

Starty M. Nykänena na mistrzostwach świata w lotach – szczegółowo

MiejsceDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KKonkursSkok 1Skok 2Skok 3Skok 4Skok 5Skok 6Skok 7Skok 8Skok 9NotaStrataZwycięzca
3.Bronze medal with cup.svg18-20 marca1983Czechosłowacja HarrachovČerťákK-180indywid.176,0 m168,0 m176,0 m159,0 m155,0 m151,0 m174,0 m163,0 m171,0 m1043,5 pkt7,5 pktKlaus Ostwald
1.Gold medal with cup.svg16-17 lutego1985 PlanicaVelikankaK-185indywid.190,0 m174,0 m136,0 m187,0 m186,0 m----580,5 pkt--
3.Bronze medal with cup.svg8-9 marca1986Austria Bad MitterndorfKulmK-185indywid.123,0 m183,0 m131,0 m173,0 m185,0 m176,0 m---698,5 pkt46,5 pktAndreas Felder
3.Bronze medal with cup.svg13 marca1988Niemcy OberstdorfHeiniego KlopferaK-182indywid.168,0 m168,0 m180,0 m------355,5 pkt8,5 pktOle Gunnar Fidjestøl
2.Silver medal with cup.svg25 lutego1990Norwegia VikersundVikersundK-175indywid.171,0 m160,0 m-------350,8 pkt6,9 pktDieter Thoma

Mistrzostwa świata juniorów

1981 Niemcy Schonachzłoty medal

Starty M. Nykänena na mistrzostwach świata juniorów – szczegółowo

MiejsceDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KKonkursSkok 1Skok 2NotaStrataZwycięzca
1.Gold medal with cup.svg15 lutego1981Niemcy SchonachLangenwaldK-90indywid.92,0 m89,0 m264,7 pkt--

Mistrzostwa świata weteranów

2008 Finlandia Taivalkoski5. miejsce (K-50), złoty medal (K-38)
2010 Słowenia Žiri/Kranj5. miejsce (K-40), brązowy medal (K-26)
2011 Czechy Harrachov5. miejsce (K-70), złoty medal (K-40)

Starty M. Nykänena na mistrzostwach świata weteranów – szczegółowo

MiejsceDzieńRokMiejscowośćKKonkursSkok 1Skok 2NotaStrataZwycięzca
5.27 lutego2008Finlandia TaivalkoskiK-50indywid.46,5 m46,0 m199,5 pkt27,2 pktSeppo Kinnunen
1.Gold medal with cup.svg28 lutego2008Finlandia TaivalkoskiK-38indywid.37,5 m37,0 m213,1 pkt--
5.28 stycznia2010Słowenia ŽiriK-40indywid.34,0 m35,0 m215,9 pkt11,4 pktFidel Terentiew
3.Bronze medal with cup.svg29 stycznia2010Słowenia ŽiriK-26indywid.22,5 m24,0 m198,3 pkt18,0 pktToma Ferlan
5.9 marca2011Czechy HarrachovK-70indywid.60,5 m58,0 m171,7 pkt19,5 pktOle Andreas Skatvedt
1.Gold medal with cup.svg10 marca2011Czechy HarrachovK-40indywid.36,0 m34,5 m188,6 pkt--

Puchar Świata

Kryształowa Kula, trofeum zdobyte przez Nykänena w 1988

Matti Nykänen który w sumie ma na swoim koncie 46 wygranych w Pucharze Świata, jest jednym z dwóch skoczków narciarskich w historii (obok Adama Małysza – 39 wygranych konkursów), który czterokrotnie zwyciężył w klasyfikacji generalnej PŚ. W pucharowych zawodach brał udział 143 razy.

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
1980/198126.
1981/19824.
1982/19831.
1983/19842.
1984/19851.
1985/19861.
1986/19876.
1987/19881.
1988/19899.
1989/199019.
1990/1991niesklasyfikowany

Zwycięstwa w konkursach Pucharu Świata

Nykänen, mając na koncie 46 pucharowych zwycięstw, jest drugim zawodnikiem w historii pod względem liczby zwycięstw w konkursach Pucharu Świata, za Gregorem Schlierenzaurem (53 wygrane). Jako jedyny skoczek w dziejach wygrał w jednym mieście aż osiem zawodów PŚ (skocznie Salpausselkä w Lahti).

NrDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KSkok 1Skok 2NotaPrzypisy
1.30 grudnia1981 OberstdorfSchattenbergK-115109,0 m104,5 m241,4 pkt* TCS 1981/1982
2.28 lutego1982Norwegia OsloHolmenkollenK-105108,5 m102,5 m257,9 pkt* MŚ 1982
3.12 marca1982Austria Tauplitz/Bad MitterndorfKulmK-165166,0 m146,0 m385,5 pkt
4.18 grudnia1982Włochy Cortina d’AmpezzoItaliaK-9287,0 m120,7 pkt
5.4 stycznia1983Austria InnsbruckBergiselK-109105,0 m104,0 m249,5 pkt* TCS 1982/1983
6.15 stycznia1983Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-114124,5 m146,5 pkt
7.16 stycznia1983Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-114120,5 m108,0 m259,3 pkt
8.23 stycznia1983Kanada Thunder BayBig ThunderK-120117,0 m125,5 m272,0 pkt
9.18 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150150,0 m153,0 m361,0 pkt
10.19 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150152,0 m150,0 m369,0 pkt
11.20 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150143,0 m147,0 m354,5 pkt
12.27 lutego1983Szwecja FalunLugnetK-112111,5 m104,0 m241,9 pkt
13.26 marca1983 PlanicaSrednja velikankaK-9292,0 m92,0 m262,7 pkt
14.18 lutego1984 SarajewoIgmanK-112116,0 m111,0 m231,2 pkt* ZIO 1984
15.3 marca1984Finlandia LahtiSalpausselkäK-8886,0 m84,0 m211,9 pkt
16.4 marca1984Finlandia LahtiSalpausselkäK-113119,5 m109,5 m228,7 pkt
17.17 marca1984 OberstdorfHeiniego KlopferaK-182185,0 m173,0 m392,5 pkt
18.18 marca1984 OberstdorfHeiniego KlopferaK-182170,0 m178,0 m391,0 pkt
19.4 stycznia1985Austria InnsbruckBergiselK-109105,0 m110,0 m219,3 pkt* TCS 1984/1985
20.9 lutego1985Japonia SapporoMiyanomoriK-9092,5 m90,0 m227,0 pkt
21.1 marca1985Finlandia LahtiSalpausselkäK-8885,5 m84,0 m212,6 pkt
22.10 marca1985Norwegia OsloHolmenkollenK-105107,5 m104,0 m226,6 pkt
23.23 marca1985Czechosłowacja Szczyrbskie JezioroMS 1970 BK-8885,0 m88,5 m221,0 pkt
24.24 marca1985Czechosłowacja Szczyrbskie JezioroMS 1970 AK-114111,5 m115,0 m225,9 pkt
25.11 stycznia1986Czechosłowacja HarrachovČerťákK-120122,0 m116,0 m224,2 pkt* TC 1986
26.17 stycznia1986 KlingenthalAschbergK-102100,0 m103,0 m227,6 pkt
27.25 stycznia1986Japonia SapporoMiyanomoriK-9088,0 m94,0 m226,7 pkt
28.26 stycznia1986Japonia SapporoŌkurayamaK-112120,0 m108,5 m233,3 pkt
29.1 marca1986Finlandia LahtiSalpausselkäK-8886,5 m89,0 m225,7 pkt
30.2 marca1986Finlandia LahtiSalpausselkäK-113111,0 m113,5 m225,9 pkt
31.22 marca1986 PlanicaSrednja velikankaK-9092,0 m91,5 m227,7 pkt
32.7 grudnia1986Kanada Thunder BayBig ThunderK-120124,5 m119,5 m236,1 pkt
33.1 marca1987Finlandia LahtiSalpausselkäK-8890,0 m85,5 m221,7 pkt
34.8 marca1987Szwecja FalunLugnetK-112115,0 m103,0 m216,6 pkt
35.5 grudnia1987Kanada Thunder BayNormal ThunderK-8995,5 m94,5 m250,2 pkt
36.6 grudnia1987Kanada Thunder BayBig ThunderK-120121,5 m126,5 m241,7 pkt
37.19 grudnia1987Japonia SapporoMiyanomoriK-9091,5 m113,4 pkt
38.20 grudnia1987Japonia SapporoŌkurayamaK-115112,5 m103,5 m202,4 pkt
39.1 stycznia1988 Garmisch-PartenkirchenWielka OlimpijskaK-107103,5 m101,5 m212,4 pkt* TCS 1987/1988
40.4 stycznia1988Austria InnsbruckBergiselK-109108,0 m105,0 m220,0 pkt* TCS 1987/1988
41.6 stycznia1988Austria BischofshofenPaula AusserleitneraK-111112,5 m110,0 m229,7 pkt* TCS 1987/1988
42.20 stycznia1988Szwajcaria Sankt MoritzOlimpijskaK-9488,5 m94,0 m216,7 pkt* TS 1988
43.5 marca1988Finlandia LahtiSalpausselkäK-9087,0 m86,0 m214,8 pkt
44.6 marca1988Finlandia LahtiSalpausselkäK-114111,0 m103,0 m208,4 pkt
45.17 grudnia1988Japonia SapporoMiyanomoriK-9088,5 m90,0 m219,7 pkt
46.1 stycznia1989 Garmisch-PartenkirchenWielka OlimpijskaK-107109,0 m102,0 m220,5 pkt* TCS 1988/1989

Miejsca na podium

Sezon PŚ1. miejsce2. miejsce3. miejscerazem
1980/1981-1-1
1981/198232-5
1982/1983102113
1983/198456-11
1984/198564-10
1985/198673414
1986/198731-4
1987/1988102-12
1988/19892-35
1989/1990-1-1
1990/1991----
suma4622876

Miejsca na podium w konkursach Pucharu Świata

Matti Nykänen 76 razy stawał na podium zawodów Pucharu Świata (co klasyfikuje go na piątym miejscu w tej kategorii, ex aequo z Thomasem Morgensternem; najwięcej podiów osiągnął Janne Ahonen – 108), z czego 46 na najwyższym jego stopniu. Oprócz tego 22 razy był drugi i 8-krotnie zajmował najniższy stopień podium. Najwięcej razy w pierwszej trójce konkursu był klasyfikowany podczas zawodów rozgrywanych w Lahti (dwunastokrotnie).

NrDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KSkok 1Skok 2Skok 3NotaLok.StrataZwycięzca
1.7 marca1981Finlandia LahtiSalpausselkäK-113104,0 m111,5 m-251,1 pkt2.2,2 pktJari Puikkonen
2.30 grudnia1981 OberstdorfSchattenbergK-115109,0 m104,5 m-241,4 pkt1.--
3.28 lutego1982Norwegia OsloHolmenkollenK-105108,5 m102,5 m-257,9 pkt1.--
4.7 marca1982Finlandia LahtiSalpausselkäK-8880,5 m83,5 m-242,2 pkt2.2,3 pktOle Bremseth
5.12 marca1982Austria Tauplitz/Bad MitterndorfKulmK-165166,0 m146,0 m-385,5 pkt1.--
6.13 marca1982Austria Tauplitz/Bad MitterndorfKulmK-165155,0 m165,0 m-386,0 pkt2.9,0 pktHubert Neuper
7.18 grudnia1982Włochy Cortina d’AmpezzoItaliaK-9287,0 m--120,7 pkt1.--
8.30 grudnia1982 OberstdorfSchattenbergK-110113,0 m114,0 m-261,8 pkt2.3,1 pktHorst Bulau
9.4 stycznia1983Austria InnsbruckBergiselK-109105,0 m104,0 m-249,5 pkt1.--
10.15 stycznia1983Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-114124,5 m--146,5 pkt1.--
11.16 stycznia1983Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-114120,5 m108,0 m-259,3 pkt1.--
12.23 stycznia1983Kanada Thunder BayBig ThunderK-120117,0 m125,5 m-272,0 pkt1.--
13.18 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150150,0 m153,0 m-361,0 pkt1.--
14.19 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150152,0 m150,0 m-369,0 pkt1.--
15.20 lutego1983Norwegia VikersundVikersundK-150143,0 m147,0 m-354,5 pkt1.--
16.25 lutego1983Szwecja FalunLugnetK-8990,5 m87,0 m-254,1 pkt2.8,4 pktHorst Bulau
17.27 lutego1983Szwecja FalunLugnetK-112111,5 m104,0 m-241,9 pkt1.--
18.6 marca1983Finlandia LahtiSalpausselkäK-113117,5 m101,0 m-244,2 pkt3.13,5 pktHorst Bulau
19.26 marca1983 PlanicaSrednja velikankaK-9292,0 m92,0 m-262,7 pkt1.--
20.10 grudnia1983Kanada Thunder BayNormal ThunderK-8991,5 m87,0 m-221,8 pkt2.17,3 pktHorst Bulau
21.12 grudnia1983Kanada Thunder BayBig ThunderK-120118,5 m119,0 m-218,0 pkt2.4,0 pktVegard Opaas
22.17 grudnia1983Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-8688,5 m82,0 m-216,6 pkt2.14,1 pktPrimož Ulaga
23.4 stycznia1984Austria InnsbruckBergiselK-10696,0 m102,5 m-207,6 pkt2.16,5 pktJens Weißflog
24.12 lutego1984 SarajewoIgmanK-9091,0 m84,0 m-214,0 pkt2.1,2 pktJens Weißflog
25.18 lutego1984 SarajewoIgmanK-112116,0 m111,0 m-231,2 pkt1.--
26.3 marca1984Finlandia LahtiSalpausselkäK-8886,0 m84,0 m-211,9 pkt1.--
27.4 marca1984Finlandia LahtiSalpausselkäK-113119,5 m109,5 m-228,7 pkt1.--
28.9 marca1984Norwegia LillehammerLysgårdsK-120103,5 m125,0 m-200,9 pkt2.9,6 pktPavel Ploc
29.17 marca1984 OberstdorfHeiniego KlopferaK-182185,0 m173,0 m-392,5 pkt1.--
30.18 marca1984 OberstdorfHeiniego KlopferaK-182170,0 m178,0 m-391,0 pkt1.--
31.30 grudnia1984 OberstdorfSchattenbergK-115114,5 m115,0 m-223,9 pkt2.11,5 pktErnst Vettori
32.4 stycznia1985Austria InnsbruckBergiselK-109105,0 m110,0 m-219,3 pkt1.--
33.9 lutego1985Japonia SapporoMiyanomoriK-9092,5 m90,0 m-227,0 pkt1.--
34.10 lutego1985Japonia SapporoŌkurayamaK-110111,0 m90,0 m-189,9 pkt2.4,6 pktMasahiro Akimoto
35.13 lutego1985Szwajcaria Sankt MoritzOlimpijskaK-9490,0 m94,0 m-217,6 pkt2.7,4 pktErnst Vettori
36.1 marca1985Finlandia LahtiSalpausselkäK-8885,5 m84,0 m-212,6 pkt1.--
37.3 marca1985Finlandia LahtiSalpausselkäK-113120,5 m109,0 m-223.9 pkt2.19,4 pktAndreas Felder
38.10 marca1985Norwegia OsloHolmenkollenK-105107,5 m104,0 m-226,6 pkt1.--
39.23 marca1985Czechosłowacja Szczyrbskie JezioroMS 1970 BK-8885,0 m88,5 m-221,0 pkt1.--
40.24 marca1985Czechosłowacja Szczyrbskie JezioroMS 1970 AK-114111,5 m115,0 m-225,9 pkt1.--
41.7 grudnia1985Kanada Thunder BayNormal ThunderK-8994,5 m88,5 m-232,5 pkt3.5,2 pktPrimož Ulaga
42.11 stycznia1986Czechosłowacja HarrachovČerťákK-120122,0 m116,0 m-224,2 pkt1.--
43.17 stycznia1986 KlingenthalAschbergK-102100,0 m103,0 m-227,6 pkt1.--
44.25 stycznia1986Japonia SapporoMiyanomoriK-9088,0 m94,0 m-226,7 pkt1.--
45.26 stycznia1986Japonia SapporoŌkurayamaK-112120,0 m108,5 m-233,3 pkt1.--
46.15 lutego1986Norwegia VikersundVikersundK-155152,0 m143,0 m150,0 m357,0 pkt2.3,0 pktAndreas Felder
47.16 lutego1986Norwegia VikersundVikersundK-155145,0 m154,0 m154,0 m353,5 pkt3.8,0 pktAndreas Felder
48.21 lutego1986Szwajcaria GstaadMattenK-8884,5 m87,5 m-218,6 pkt3.4,2 pktErnst Vettori
49.23 lutego1986Szwajcaria EngelbergGross-TitlisK-120120,5 m108,0 m-211,4 pkt2.4,3 pktAndreas Felder
50.1 marca1986Finlandia LahtiSalpausselkäK-8886,5 m89,0 m-225,7 pkt1.--
51.2 marca1986Finlandia LahtiSalpausselkäK-113111,0 m113,5 m-225,9 pkt1.--
52.16 marca1986Norwegia OsloHolmenkollenK-105103,0 m106,0 m-225,6 pkt2.1,9 pktErnst Vettori
53.22 marca1986 PlanicaSrednja velikankaK-9092,0 m91,5 m-227,7 pkt1.--
54.23 marca1986 PlanicaBloudkova velikankaK-120123,0 m127,0 m-234,9 pkt3.7,4 pktErnst Vettori
55.6 grudnia1986Kanada Thunder BayNormal ThunderK-89,589,5 m89,5 m-229,5 pkt2.1,2 pktJens Weißflog
56.7 grudnia1986Kanada Thunder BayBig ThunderK-120124,5 m119,5 m-236,1 pkt1.--
57.1 marca1987Finlandia LahtiSalpausselkäK-8890,0 m85,5 m-221,7 pkt1.--
58.8 marca1987Szwecja FalunLugnetK-112115,0 m103,0 m-216,6 pkt1.--
59.5 grudnia1987Kanada Thunder BayNormal ThunderK-8995,5 m94,5 m-250,2 pkt1.--
60.6 grudnia1987Kanada Thunder BayBig ThunderK-120121,5 m126,5 m-241,7 pkt1.--
61.19 grudnia1987Japonia SapporoMiyanomoriK-9091,5 m--113,4 pkt1.--
62.20 grudnia1987Japonia SapporoŌkurayamaK-115112,5 m103,5 m-202,4 pkt1.--
63.30 grudnia1987 OberstdorfSchattenbergK-115115,0 m114,0 m-225,6 pkt2.4,6 pktPavel Ploc
64.1 stycznia1988 Garmisch-PartenkirchenWielka OlimpijskaK-107103,5 m101,5 m-212,4 pkt1.--
65.4 stycznia1988Austria InnsbruckBergiselK-109108,0 m105,0 m-220,0 pkt1.--
66.6 stycznia1988Austria BischofshofenPaula AusserleitneraK-111112,5 m110,0 m-229,7 pkt1.--
67.20 stycznia1988Szwajcaria Sankt MoritzOlimpijskaK-9488,5 m94,0 m-216,7 pkt1.--
68.24 stycznia1988Szwajcaria EngelbergGross-TitlisK-120112,5 m118,0 m-214,7 pkt2.0,3 pktJens Weißflog
69.5 marca1988Finlandia LahtiSalpausselkäK-9087,0 m86,0 m-214,8 pkt1.--
70.6 marca1988Finlandia LahtiSalpausselkäK-114111,0 m103,0 m-208,4 pkt1.--
71.3 grudnia1988Kanada Thunder BayNormal ThunderK-8987,0 m86,5 m-216,6 pkt3.5,0 pktDieter Thoma
72.17 grudnia1988Japonia SapporoMiyanomoriK-9088,5 m90,0 m-219,7 pkt1.--
73.18 grudnia1988Japonia SapporoŌkurayamaK-115110,0 m108,0 m-212,5 pkt3.9,5 pktJan Boklöv
74.30 grudnia1988 OberstdorfSchattenbergK-115108,5 m109,5 m-209,0 pkt3.10,5 pktDieter Thoma
75.1 stycznia1989 Garmisch-PartenkirchenWielka OlimpijskaK-107109,0 m102,0 m-220,5 pkt1.--
76.9 grudnia1989Stany Zjednoczone Lake PlacidMacKenzie IntervaleK-114114,0 m109,5 m-226,0 pkt2.8,0 pktErnst Vettori

Miejsca w poszczególnych konkursach Pucharu Świata

Sezon 1980/1981
OberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenHarrachovLiberecSankt MoritzGstaadEngelbergIronwoodIronwoodSapporoSapporoThunder BayThunder BayChamonixSaint NizierLahtiLahtiFalunOsloBærumPlanicaPlanicapunkty
----4425-----------622330---30
Sezon 1981/1982
Cortina d’AmpezzoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenSapporoSapporoThunder BayThunder BaySankt MoritzEngelbergOsloOsloLahtiLahtiTauplitzTauplitzTauplitzSzczyrbskie JezioroSzczyrbskie JezioroPlanicaPlanicapunkty
-153237------4142125----138
Sezon 1982/1983
Cortina d’AmpezzoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenHarrachovHarrachovLake PlacidLake PlacidThunder BayThunder BaySankt MoritzGstaadEngelbergVikersundVikersundVikersundFalunFalunLahtiLahtiBaerumOsloPlanicaPlanicapunkty
12417941171---1112193311715277
Sezon 1983/1984
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenCortina d’AmpezzoHarrachovLiberecSapporoSapporoSarajewoSarajewoLahtiLahtiFalunLillehammerOsloOberstdorfOberstdorfPlanicaPlanicapunkty
22254526-----2111427611--217
Sezon 1984/1985
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenCortina d’AmpezzoSapporoSapporoSankt MoritzEngelbergHarrachovLahtiLahtiÖrnsköldsvikFalunOsloSzczyrbskie JezioroSzczyrbskie Jezioropunkty
64552816-122--1286111224
Sezon 1985/1986
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidChamonixOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenHarrachovLiberecKlingenthalOberwiesenthalSapporoSapporoVikersundVikersundSankt MoritzGstaadEngelbergLahtiLahtiOsloPlanicaPlanicapunkty
34719-----1111211123123211213250
Sezon 1986/1987
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidChamonixOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenSzczyrbskie JezioroSzczyrbskie JezioroOberwiesenthalSapporoSapporoLahtiLahtiÖrnsköldsvikFalunPlanicaPlanicaRaelingenOslopunkty
211310-159-------161-1--47133
Sezon 1987/1988
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidSapporoSapporoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenGallioSankt MoritzGstaadEngelbergLahtiLahtiMeldalOsloPlanicaPlanicapunkty
11--112111-15211-17418282
Sezon 1988/1989
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidSapporoSapporoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenLiberecHarrachovOberhofOberhofChamonixOsloÖrnsköldsvikHarrachovPlanicaPlanicapunkty
351--1331518----------106
Sezon 1989/1990
Thunder BayThunder BayLake PlacidLake PlacidSapporoSapporoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenHarrachovLiberecZakopaneSankt MoritzGstaadEngelbergPredazzoPredazzoLahtiLahtiÖrnsköldsvikSollefteaRaufossPlanicaPlanicapunkty
101828--7433402324-------------55
Sezon 1990/1991
Lake PlacidLake PlacidThunder BayThunder BaySapporoSapporoOberstdorfGarmisch-PartenkirchenInnsbruckBischofshofenOberhofTauplitzTauplitzLahtiLahtiBollnäsFalunTrondheimOsloPlanicaPlanicaSzczyrbskie Jezioropunkty
27284416------------------0
Legenda
1 2 3 4-10 11-15 poniżej 15

 -  – zawodnik nie wystartował

Turniej Czterech Skoczni

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
1981/198211.
1982/19831.
1983/19843.
1984/19852.
1986/198766.
1987/19881.
1988/19892.
1989/199016.

Turniej Szwajcarski

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
198551.
19862.
19881.

Turniej Czeski

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
198136.
19835.
19861.
199019.

Puchar Europy

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
1982/1983?
1984/198524.

Miejsca na podium

Sezon PE1. miejsce2. miejsce3. miejscerazem
1982/1983-1-1
1984/1985-112
suma-213

Miejsca na podium w konkursach Pucharu Europy

NrDzieńRokMiejscowośćSkoczniaPunkt KSkok 1Skok 2NotaLok.StrataZwycięzca
1.12 grudnia1982Norwegia LillehammerLysgårdsK-?? m? m265,5 pkt2.0,7 pktJari Puikkonen
2.31 marca1985Finlandia RukaRukatunturiK-?? m? m205,5 pkt3.4,8 pktFranz Neuländtner
3.3 kwietnia1985Norwegia BardufossHeggeliaK-39? m? m218,3 pkt2.10,1 pktRichard Schallert

Miejsca w poszczególnych konkursach Pucharu Europy

Sezon 1982/1983
RaufossLillehammerSankt MoritzPlanicaVillachTarvisioSchwarzachWillingenWillingenLa MolinaTravnikChamonixSaint-NizierSaint-NizierSchönwaldTitisee-NeustadtSprovaStjoerdalMeldalSeefeldSzczyrbskie JezioroRukaSzczyrbskie JezioroRukaFeldbergpunkty
92-----------------------27
Sezon 1984/1985
PredazzoSankt MoritzSankt AegydWillingenWillingenPlanicaLiberecTarvisioVillachHarrachovChamonixLe BrassusWörglSarajewoTravnikSchönwaldSprovaStjørdalMeldalRovaniemiRukaRukaBardufossPredazzopunkty
--------------------3-2-35
Legenda
1 2 3 4-10 11-15 poniżej 15

 -  – zawodnik nie wystartował

Puchar Kontynentalny

Miejsca w klasyfikacji generalnej

SezonMiejsce
1993/1994niesklasyfikowany

Miejsca w poszczególnych konkursach Pucharu Kontynentalnego

Sezon 1993/1994
LillehammerLillehammerOberwiesenthalLauschaWoerglSt MoritzSt AegydGallioSapporoSapporoIronwoodIronwoodWillingenWillingenRuhpoldingSaalfeldenPlanicaIron MountainIron MountainIshpemingIshpemingSchönwaldNeustadtKuopioCalgaryCalgaryZaoZaoZakopaneZakopaneSzczyrbskie JezioroSzczyrbskie JezioroSprovaSprovaRukaRovaniemipunkty
----------------------------------61530
Legenda
1 2 3 4-10 11-30 poniżej 30

 -  – zawodnik nie wystartował

Mistrzostwa Finlandii

Matti Nykänen zdobył łącznie (indywidualnie i drużynowo) 22 medale podczas zawodów o mistrzostwo kraju. Na liczbę tę składa się 13 złotych, 2 srebrne oraz 7 brązowych krążków. Indywidualnie mistrzem był dziewięciokrotnie: cztery razy na skoczni normalnej (1983, 1987, 1988, 1989) oraz pięć razy na skoczni dużej (1981, 1982, 1983, 1987, 1988)[92].

Uwagi

  1. Skład zespołu: Ari-Pekka Nikkola, Matti Nykänen, Tuomo Ylipulli i Jari Puikkonen.
  2. Skład zespołu: Keijo Korhonen, Jari Puikkonen, Pentti Kokkonen i Matti Nykänen.
  3. Skład zespołu: Markku Pusenius, Pentti Kokkonen, Jari Puikkonen i Matti Nykänen.
  4. Skład zespołu: Tuomo Ylipulli, Pentti Kokkonen, Matti Nykänen i Jari Puikkonen.
  5. Skład zespołu: Matti Nykänen, Ari-Pekka Nikkola, Tuomo Ylipulli i Pekka Suorsa.
  6. Skład zespołu: Ari-Pekka Nikkola, Jari Puikkonen, Matti Nykänen i Risto Laakkonen.

Przypisy

  1. Matti Nykaenen powraca na skocznię!. Skijumping.pl. [dostęp 2013-12-16].
  2. Tuija Hankkila: Maailman paras mäkihyppääjä. yle.fi. [dostęp 2013-12-16].
  3. a b c d Wojciech Szatkowski: 40-te urodziny Mattiego Nykaenena. skijumping.pl. [dostęp 2014-01-22].
  4. Adam dogonił Nykaenena. sport.interia.pl. [dostęp 2013-12-16].
  5. Antero Kujala, Matti Pulli: Voittohyppy. Helsinki: Ajatus, 1999, s. 232. ISBN 951-9440-92-5.
  6. a b Barbara Toczek: Matti Nykänen – długi skok w przepaść. nicesport.pl. [dostęp 2014-01-23].
  7. a b Marcin Hetnał: 4 skocznie, 62 edycje, 47 zwycięzców. Część trzecia.. skijumping.pl. [dostęp 2015-01-03].
  8. Łukasz Jachimiak: Turniej Czterech Skoczni. Ammann drugi po Bogu?. sport.pl. [dostęp 2014-01-22].
  9. a b c d e f g h i j Paweł Wilkowicz: Matti Nykaenen: żyje się tylko kilka razy. rp.pl. [dostęp 2013-12-16].
  10. a b c d e f g h i Skoki Narciarskie – Matti Nykänen (Finlandia) (pol.). skokinarciarskie.pl. [dostęp 2012-02-13].
  11. Paul J. Macarthur. Matti Nykänen: The greatest ski jumper, or the greatest tragedy?. „Skiing Heritage Journal”. 23, s. 29-30, 2011-10. International Skiing History Association. ISSN 1082-2895 (ang.). 
  12. Entinen valmentaja järkyttyi Nykäsen kuolemasta, Toni Niemiselle Nykänen oli opettaja ja esikuva, Juha Mieto muistaa Nykäsen lämpimänä ja huomaavaisena. yle.fi. [dostęp 2019-02-04].
  13. 1981 Nordic Junior World Championships. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  14. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1980/81 po: 1981-03-22 Planica. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-06].
  15. 81/82 FIS WORLD CUP SKI-JUMPING 2nd World Cup Competition - 4 Hills Tournament Oberstdorf (BRD). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  16. 81/82 FIS WORLD CUP SKI-JUMPING 3nd World Cup Competition - 4 Hills Tournament Garmisch-Partenkirchen (BRD). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  17. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1982, Garmisch-Partenkirchen K-102. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  18. Turniej Czterech Skoczni 1981/1982. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  19. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1981/82 po: 1982-01-06 Bischofshofen. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-06].
  20. 1982 Mistrzostwa Świata Individual. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  21. 1982 Mistrzostwa Świata Team. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  22. 1982 Mistrzostwa Świata Individual. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  23. 81/82 FIS WORLD CUP SKI-JUMPING 15th World Cup Competition Lahti (FIN). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-06].
  24. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1981/82 po: 1982-03-28 Planica. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-06].
  25. Matti Nykaenen. Anioł rozpada się w locie…. sport.tvp.pl. [dostęp 2019-02-07].
  26. Kandersteg SUI 1982.09.07 MiKS. wyniki-skoki.hostingasp.pl. [dostęp 2015-04-11].
  27. 18.12.1982 - Cortina d’Ampezzo (Włochy) K-92. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  28. 30.12.1982 - Oberstdorf (RFN) K-110. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  29. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1983, Garmisch-Partenkirchen K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  30. Klasyfikacja po konkursie: 04.01.1983, Innsbruck K-104. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  31. Turniej Czterech Skoczni 1982/1983. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  32. 15.01.1983 - Lake Placid (USA) K-114. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  33. 16.01.1983 - Lake Placid (USA) K-114. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  34. 23.01.1983 - Thunder Bay (Kanada) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  35. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1982/83 po: 1983-01-23 Thunder Bay. berkutschi.pl. [dostęp 2014-01-23].
  36. Sarajevo JUG 1983.02.13 PIO. wyniki-skoki.hostingasp.pl. [dostęp 2015-02-22].
  37. Tadeusz Mieczyński: PŚ w Planicy: Małysz nokautuje i zdobywa czwartą Kryształową Kulę!. Skijumping.pl. [dostęp 2014-01-06].
  38. 25.02.1983 - Falun (Szwecja) K-89. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  39. 27.02.1983 - Falun (Szwecja) K-112. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-06].
  40. Jens Jahn, Egon Theiner: Enzyklopädie des Skispringens. Kassel: AGON Sportverlag, 2004, s. 367. ISBN 3-89784-099-5.
  41. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1982/83 po: 1983-03-27 Planica. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-23].
  42. Klasyfikacja po konkursie: 17.12.1983, Lake Placid K-86. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  43. 30.12.1983 - Oberstdorf (RFN) K-115. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  44. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1984, Garmisch-Partenkirchen K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  45. Klasyfikacja po konkursie: 04.01.1984, Innsbruck K-106. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  46. Klasyfikacja po konkursie: 22.01.1984, Sapporo K-110. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  47. a b c Adam Bucholz: O dwóch takich... – Sarajewo 1984. Skijumping.pl. [dostęp 2014-01-14].
  48. Malo Polje. skisprungschanzen.com. [dostęp 2014-01-14].
  49. 03.03.1984 - Lahti (Finlandia) K-88. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  50. 09.03.1984 - Lillehammer (Norwegia) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  51. 11.03.1984 - Oslo (Norwegia) K-105. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  52. 17.03.1984 - Oberstdorf (RFN) K-182. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  53. 18.03.1984 - Oberstdorf (RFN) K-182. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  54. Klasyfikacja po konkursie: 18.03.1984, Oberstdorf K-182. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  55. Zasady Pucharu Świata. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  56. Puchar Świata 1983/1984. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-18].
  57. 09.12.1984 - Thunder Bay (Kanada) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  58. 30.12.1984 - Oberstdorf (RFN) K-115. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  59. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1985, Garmisch-Partenkirchen K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  60. Klasyfikacja po konkursie: 04.01.1985, Innsbruck K-109. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  61. Turniej Czterech Skoczni 1984/1985. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  62. Klasyfikacja po konkursie: 06.01.1985, Bischofshofen K-111. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  63. 1985 Mistrzostwa Świata w narciarstwie klasycznym. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-20].
  64. 1985 Mistrzostwa Świata w narciarstwie klasycznym. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-20].
  65. 1985 Mistrzostwa Świata w narciarstwie klasycznym. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-20].
  66. 09.02.1985 - Sapporo (Japonia) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-19].
  67. 13.02.1985 - St.Moritz (Szwajcaria) K-94. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  68. 02.03.1985 - Lahti (Finlandia) K-88. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  69. Klasyfikacja po konkursie: 08.03.1985, Falun K-112. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  70. 23.03.1985 - Strbske Pleso (Czechosłowacja) K-88. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  71. Puchar Świata 1984/1985. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  72. 16.03.1985 - Planica (Jugosławia) K-185. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  73. ETAPE SLOVENSKEGA IN PLANIŠKEGA REKORDA V SMUČARSKIH SKOKIH/POLETIH (słoweń.). osc-planica.si. [dostęp 2011-12-04].
  74. Planica 1934-2011: All international competitions, all podium winners and competitors with the longest ski jumps and flights (ang.). osc-planica.si. [dostęp 2011-12-04].
  75. Dziennik Telewizyjny, 8 marca 1988
  76. Piotr Fijas: wspaniały skoczek i wieczny asystent (pol.). skijumping.pl. [dostęp 2011-06-18].
  77. Bardu NOR 1985.04.03 MiKS (pol.). wyniki-skoki.hostingasp.pl. [dostęp 2015-04-11].
  78. Vuoden urheilija (fiń.). suomenurheilugaala.fi. [dostęp 2014-01-22].
  79. 07.12.1985 - Thunder Bay (Kanada) K-89. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  80. 14.12.1985 - Lake Placid (USA) K-114. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  81. a b c Marta Wąsowska i Karolina Osenka: Matti Nykaenen zwolniony z więzienia. skijumping.pl. [dostęp 2014-01-22].
  82. 11.01.1986 - Harrachov (Czechosłowacja) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  83. 18.01.1986 - Klingenthal (NRD) K-102. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  84. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1985/86 po: 1986-01-26 Sapporo. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-23].
  85. 02.03.1986 - Lahti (Finlandia) K-113. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  86. 08.03.1986 - Bad Mitterndorf (Austria) K-185. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  87. 22.03.1986 - Planica (Jugosławia) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-20].
  88. 07.12.1986 - Thunder Bay (Kanada) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  89. 01.01.1987 - Garmisch-Partenkirchen (RFN) K-115. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  90. a b c d Adrian Dworakowski: W oparach alkoholu - Matti Nykaenen i TCS 86/87. skijumping.pl, 2020-12-27. [dostęp 2020-12-28].
  91. Turniej Czterech Skoczni 1986/1987. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  92. a b c d e Tomasz Kalemba: Gwiazda XV ZIO w Calgary - Matti Nykaenen. eurosport.onet.pl. [dostęp 2014-01-22].
  93. 15.02.1987 - Oberstdorf (RFN) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  94. 20.02.1987 - Oberstdorf (RFN) K-70. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  95. Klasyfikacja po konkursie: 25.01.1987, Sapporo K-115. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  96. 01.03.1987 - Lahti (Finlandia) K-88. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  97. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1986/87 po: 1987-03-22 Oslo. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-23].
  98. 05.12.1987 - Thunder Bay (Kanada) K-89. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-21].
  99. 06.12.1987 - Thunder Bay (Kanada) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  100. 19.12.1987 - Sapporo (Japonia) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  101. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1988, Garmisch-Partenkirchen K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  102. Turniej Czterech Skoczni 1987/1988. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  103. Klasyfikacja po konkursie: 06.01.1988, Bischofshofen K-111. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  104. Wyniki konkursów skoków (ang.). skisprungschanzen.com. [dostęp 2014-01-22].
  105. a b c d Adam Bucholz: Teatr jednego aktora? – Calgary 1988. Skijumping.pl. [dostęp 2014-01-15].
  106. 1988 FIS Mistrzostwa w lotach narciarskich w Oberstdorfie (Niemcy Zachodnie) (jap.). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-22].
  107. 20.03.1988 - Oslo (Norwegia) K-105. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  108. Puchar Świata 1987/1988. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  109. Troje Polaków zdobywało Kryształową Kulę; przeżyjmy to jeszcze raz. tvp.info. [dostęp 2014-03-22].
  110. Kandersteg SUI 1988.09.04 MiKS. wyniki-skoki.hostingasp.pl. [dostęp 2015-04-11].
  111. 03.12.1988 - Thunder Bay (Kanada) K-89. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  112. 17.12.1988 - Sapporo (Japonia) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  113. 30.12.1988 - Oberstdorf (RFN) K-115. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  114. Klasyfikacja po konkursie: 01.01.1989, Garmisch-Partenkirchen K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  115. Klasyfikacja po konkursie: 04.01.1989, Innsbruck K-109. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  116. Turniej Czterech Skoczni 1988/1989. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  117. Klasyfikacje: Puchar Świata Sezon: 1988/89 po: 1989-01-06 Bischofshofen. berkutschi.com. [dostęp 2014-01-22].
  118. Puchar Świata 1988/1989. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  119. 1989 Nordyckie Mistrzostwa Świata w Lahti (Finlandia). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-22].
  120. 1989 Nordic World Championships. skijump-db.net. [dostęp 2014-01-22].
  121. 1989 Nordyckie Mistrzostwa Świata w Lahti (Finlandia). skijump-db.net. [dostęp 2014-01-22].
  122. Markku Siukonen/Matti Ahola, Urheilutieto 1990, Gummerus, 1990, s. 32, ISBN 951-8920-10-9.
  123. 04.12.1989 - Thunder Bay (Kanada) K-90. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  124. 10.12.1989 - Lake Placid (USA) K-86. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  125. 01.01.1990 - Garmisch-Partenkirchen (RFN) K-107. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  126. Turniej Czterech Skoczni 1989/1990. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  127. Puchar Świata 1989/1990. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  128. Mistrzostwa Świata w lotach 1990. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  129. Wiadomości, 12 października 1990
  130. 09.12.1990 - Thunder Bay (Kanada) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  131. Mistrzostwa Świata 1991. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  132. 08.02.1991 - Predazzo (Włochy) K-120. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  133. Matti Nykaenen. legendysportu.pl. [dostęp 2014-01-22].
  134. Perussuomalaisten vahva kunta (fiń.). ksml.fi. [dostęp 2014-01-23].
  135. Nurmi vuosisadan suomalainen urheilija (fiń.). yle.fi. [dostęp 2014-01-22].
  136. TURHAT JULKKIKSET RY (fiń.). turhatjulkkikset.com. [dostęp 2014-01-23].
  137. Matti(2006). filmweb.pl. [dostęp 2014-01-22].
  138. Matti (2006) Soundtracks (ang.). imdb.com. [dostęp 2014-01-24].
  139. Paweł Guzik: Matti Nykaenen: „Małysz to fantastyczny zawodnik”. skijumping.pl. [dostęp 2014-01-22].
  140. Jyväskylä Laajavuori. skisprungschanzen.com. [dostęp 2014-01-22].
  141. XIX International Masters Championships in Ski Jumping and Nordic Combined. skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  142. XIX International Masters Championships in Ski Jumping and Nordic Combined. skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  143. Class 4, Ages 45-49 (born 1960-1964). skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  144. Class 4, Ages 45-49 (born 1960-1964). skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  145. Class 4, Ages 45-49 (born 1961-1965). skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  146. Class 4, Ages 45-49 (born 1961-1965). skijumpeast.com. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
  147. Juha Matti Kanerva. Matti on paras. „Ilta-Sanomat”, s. 41, 2011. 
  148. Maciej Mikołajczyk: Nykaenen wystartował lidera PŚ! (wideo). sportowefakty.pl. [dostęp 2014-01-22].
  149. Paweł Stawowczyk: Nykaenen trenerem Harriego Olli. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2014-01-22].
  150. Eddie zwany Orłem. filmweb.pl. [dostęp 2019-02-04].
  151. Finlandia żegna Nykaenena: myślę, że dopadła go choroba. sport.onet.pl. [dostęp 2019-02-04].
  152. "Jutro zawsze będzie przyszłość". Cytaty Mattiego Nykaenena weszły na stałe do języka fińskiego. sport.tvp.pl. [dostęp 2019-02-04].
  153. Kaikkien aikojen myydyimmät kotimaiset albumit (fiń.). ifpi.fi. [dostęp 2014-01-23].
  154. a b OLUT- JA SIIDERIVIIKOT (fiń.). city.fi. [dostęp 2014-01-23].
  155. a b Kari Tegelberg: Matti Nykänen Enonkosken Rantsussa (fiń.). aluelehtisaimaa.fi. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-03)].
  156. Matti Nykäsen tytär ensi kertaa julkisuudessa: ”En aio esitellä Mattia lapsilleni!” (fiń.). hymy.fi. [dostęp 2019-02-04].
  157. Matti Nykäsen myrskyisät suhteet - kestääkö uusi rakkaus? (fiń.). hymy.fi. [dostęp 2019-02-04].
  158. Onko ADHD Nykäsen ongelmien osasyy? (fiń.). is.fi. [dostęp 2019-02-04].
  159. Matti Nykäsen vangitsemisesta päätetään tänään (fiń.). satakunnankansa.fi. [dostęp 2017-01-14].
  160. Magdalena Wojas: Matti Nykaenen po raz kolejny w więzieniu. skijumping.pl. [dostęp 2014-01-22].
  161. Matti Nykanen skazany na 16 miesięcy więzienia. sports.pl, 2010-08-24. [dostęp 2016-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-29)].
  162. Matti Nykäselle yli vuosi vankeutta (fiń.). yle.fi, 2010-08-24. [dostęp 2013-01-22].
  163. Matti Nykänen avoliittoon - kihlattu: „Se on menoa nyt” (fiń.). iltasanomat.fi. [dostęp 2013-01-23].
  164. Matti Nykänen meni naimisiin! (fiń.). Ilta-Sanomat. [dostęp 2014-07-26].
  165. Skoki narciarskie. Ostatni wywiad Mattiego Nykaenena. Dzieci nie chciały go znać (pol.). sport.pl. [dostęp 2019-02-04].
  166. Mäkihyppylegenda Matti Nykänen on kuollut (fiń.). yle.fi. [dostęp 2019-02-04].
  167. Matti Nykänen kuoli kotonaan: Pyykkäili ja valitti huonoa oloaan (fiń.). iltalehti.fi. [dostęp 2019-02-04].
  168. Mäkihyppylegenda Matti Nykänen on kuollut (fiń.). yle.fi. [dostęp 2019-02-04].
  169. Skoki narciarskie. Matti Nykaenen nie żyje. Miał 55 lat, sport.pl [dostęp 2019-02-04].
  170. Adrian Dworakowski: Kolejne mroczne sekrety z życia Nykaenena ujrzą światło dzienne. skijumping.pl. [dostęp 2020-09-18].
  171. Omaiset paljastavat nyt ensimmäistä kertaa Matti Nykäsen kuolinsyyn (fiń.). is.fi. [dostęp 2019-06-05].
  172. Matti Nykäsen kuolema nousi pääuutiseksi Norjassa – kilpakumppani: ”Hän oli mäkihypyn vastaus Diego Maradonalle”, is.fi [dostęp 2019-02-09].
  173. Skoki narciarskie: rodzina Mattiego Nykaenena odmówiła pogrzebu państwowego, polskieradio24.pl [dostęp 2019-02-09].
  174. Valtio maksaa Matti Nykäsen hautajaiset – ”On sen saavutuksillaan ansainnut” (fiń.). is.fi. [dostęp 2019-06-05].
  175. a b c d e f g h i Matti Nykänen (s. 17.7.1963) – Mattihan se sopan keitti (Sub TV), 29 marca 2011

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Wikimedal POL.svg
Autor: Olek Remesz (wiki-pl: Orem, commons: Orem), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Wikimedal, ze wstążką w kolorach polskiej flagi. Symbol Artykułu na Medal na Polskiej Wikipedii.
Matti Nykänen 2014-01-30 001.jpg
Autor: Jakke Nikkarinen / Suomen Moneta, Licencja: CC BY 3.0
Finnish former ski jumper Matti Nykänen.
Flag of Finland.svg
Flaga Finlandii
FIS Crystal Globe.svg
Autor: Staszek Szybki Jest, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kryształowa Kula FIS
Gold medal with cup.svg
Autor: Michał460, Licencja: CC BY-SA 3.0
Złoty medal z pucharem.
Silver medal with cup.svg
Autor: Michał460, Licencja: CC BY-SA 3.0
Srebrny medal z pucharem.
Bronze medal with cup.svg
Autor: Michał460, Licencja: CC BY-SA 3.0
Brązowy medal z pucharem.
Speaker Icon.svg
Símbolo de un registro de audio (viñeta).
Fi-Matti Nykänen.ogg
The Finnish pronunciation of the name Matti Nykänen
Igman.jpg
(c) Xe0us z angielskojęzycznej Wikipedii, CC-BY-SA-3.0
Mont Igman / Mount Igman, with the Igman Olympic Jumps that were used during the Winter Olympics in 1984
no original description
Bundesarchiv Bild 183-1983-0106-027, Jens Weißflog.jpg
(c) Bundesarchiv, Bild 183-1983-0106-027 / CC-BY-SA 3.0
Dla celów dokumentacyjnych Niemieckie Archiwum Federalne często zachowywało oryginalny opis fotografii, który może być błędny, tendencyjny, przestarzały bądź politycznie skrajny. Info non-talk.svg
Jens Weißflog

ADN-ZB/Schaar/6.1.83/Österreich: Vierschanzen-Tournee Jens Weißflog (DDR/Foto vom FDGB-Pokalsprunglauf am 26.12.82 in Oberhof) feierte zum Abschluß der 32. Internationalen Vierschanzen-Tournee in Bischofshofen einen glänzenden Erfolg. Der 18jährige Oberwiesenthaler holte sich mit Sprüngen von 109,5 und 110m und der Gesamtnote 257,2 den Tagessieg und rückte damit in der Tournee-Gesamtwertung auf den zweiten Rang hinter dem siegreichen finnischen Weltmeister Matti Nykänen.

Abgebildete Personen:

  • Weißflog, Jens: Skisportler, Sprunglauf, SC Traktor Oberwiesenthal, Olympiade 1984, Vaterländischer Verdienstorden (VVO) in Gold 1984, DDR
Matti-Nykanen-military-1984.jpg
Autor:
Kai Honkanen
, Licencja: CC BY 4.0
Photograph of the Finnish ski jumper Matti Nykänen (1963–2019) when entering his military service.
Planica-skakalnice1.JPG

Ski-jumping place Planica, Slovenia (present world record site)

photo:Ziga 11:01, 16 April 2007 (UTC)