Mury miejskie w Piotrkowie Trybunalskim

Pozostałości murów obronnych miasta Piotrkowa Trybunalskiego
Symbol zabytku nr rej. 655 (I) z 4.09.1967, 656 (II) z 8.09.1967 i 658 (III) z 9.09.1967
ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Piotrków Trybunalski

Rozpoczęcie budowy

XIV w.

Ukończenie budowy

k. XIV w.

Zniszczono

1817–1910

brak współrzędnych
Piotrków w 1657 – widoczna zachodnia i południowa część murów.
Fragment murów miejskich, narożnik Krakowskiego Przedmieścia i ul. Garncarskiej

Mury miejskie w Piotrkowie Trybunalskim – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Piotrkowa Trybunalskiego (obecnie Stare Miasto), a którego fragmenty zachowały się do dziś.

Historia

Powstanie

Gród piotrkowski został otoczony murami obronnymi w XIV w. za panowania Kazimierza Wielkiego, ukończonymi pod koniec stulecia z fundacji Jadwigi Andegaweńskiej[1]. Umocnienia zbudowane z kamienia i cegły gotyckiej, osiągały wysokość do 4,5 metra, a szerokość do 2 metrów[1] (według innych szacunków grubość dochodziła do 1,8 metra, zaś wysokość do 5 metrów[2]). Miały kształt nieregularnego owalu o wymiarach około 320x300 m i długości około 1050 m[3]. Północy odcinek murów odchylał się ku zachodowi, co było spowodowane dopasowaniem do doliny rzeczki Strawa[2]. Mury otaczały one miasto lokacyjne powierzchni około 8 ha[3].

Od strony zachodniej do murów przylegał zespół budynków klasztornych dominikanek[1]. Mury miejskie włączono także w budynek probostwa kościoła farnego, a także zabudowania kolegium jezuitów[4]. Po zajęciu miasta przez Szwedów w 1657 wykonano dodatkowe umocnienia ziemne, a w murach wybito strzelnice[4]. W tym czasie wybudowano też cztery narożne bastiony i blokhauzy[4].

Wygląd murów w XVII w. znany jest ze sztychu Erika Dahlbergha[5]. Natomiast przebieg murów znany jest z najstarszego zachowanego planu Piotrkowa z 1786[2].

Na podstawie istnienia dawniej ulicy o nazwie Nowe Miasto wysuwano hipotezę, że być może mury w XIV w. obejmowały mniejszy obszar, a poszerzono je w XV wieku[3]. Jednak przeciw tej hipotezie przemawia fakt, że nie są znane z terenu średniowiecznej Polski żadne przykłady tak kosztownej inwestycji, jak przesuwanie murów miejskich[3].

Bramy miejskie

Do miasta można było się dostać tylko przez jedną z 3 bram miejskich:

Baszty

Opis z 1629 wzmiankuje istnienie w murach obronnych dziesięciu baszt[2].

Likwidacja

W latach 1817–1910 mury miejskie zostały rozebrane, a budulec z rozbiórki wykorzystano do utwardzania ulic[1]. Bramę Sieradzką i Krakowską zburzono w 1817[6]. Część murów rozebrano w 1828[6].

Zachowane fragmenty

Ze średniowiecznych murów miejskich Piotrkowa Trybunalskiego, pozostały do dziś trzy fragmenty[1]:

Można też spotkać informację, że czwarty fragment znajduje się w murach dawnego klasztoru dominikanów od strony rzeki Strawy[7].

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia

  • Atlas historyczny Polski. Województwo sieradzkie i łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Część II Komentarz Indeksy. Henryk Rutkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, 1998. ISBN 83-86301-75-9.
  • Wojciech Kalinowski, Henryk Rutkowski. Piotrków Trybunalski. „Ochrona Zabytków”. 7/2 (25), s. 77-93, 1954. 
  • Agnieszka Warchulińska: Sekrety Piotrkowa. Łódź: Księży Młyn. Dom Wydawniczy, 2015. ISBN 978-83-7729-271-6.

Media użyte na tej stronie

Stare Miasto Piotrkow 16 wiek.png
Autor: Witia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rekonstrukcja planu Piotrkowa Trybunalskiego w drugiej połowie XVI wieku.

Na podstawie: Atlas historyczny Polski. Województwo sieradzkie i łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Część I Mapy Plany. Henryk Rutkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN. strona 9

  • 1. Kościół św. Jakuba
  • 2. Ratusz
  • 3. Klasztor dominikanów i kościół św. Doroty
  • 4. Brama Sieradzka
  • 5. Brama Krakowska
  • 6. Brama Wolborska
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Map of city walls of Piotrkow in 1657.jpg
Zarys przebiegu murów miejskich w Piotrkowie Trybunalskim, 1657.
Sieradzka Gate in Piotrkow 1657.jpg
Brama Sieradzka w Piotrkowie Trybunalskim, 1657.
Piotrkow in 1657.jpg
Widok Piotrkowa Trybunalskiego w 1657 na sztychu Erika Dahlbergha z 1696, akwaforta, 28x34 cm, 1696. Oryginalny tytuł: "Urbs Piotricovia a S.R.M. Sveciae post duarum horarum obsidium occupata, d. 23 Martij, A. 1657 ; Arx Ianowicz à Svecis occupata et praesidio munita d. 7 febr. A. 1656."
Mury obronne od strony I LO.JPG
Autor: Rudzielec, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Piotrków Trybunalski, mury obronne (pozostałości), XIV
Dominican nuns convent in Piotrkow 1800.jpg
Dawny kościół i klasztor dominikanek w Piotrkowie Trybunalskim na grafice z początku XIX wieku.
220913 Convent of Dominican nuns in Piotrków Trybunalski - 03.jpg
Autor: Jolanta Dyr, Licencja: CC BY-SA 3.0
Klasztor sióstr Dominikanek w Piotrkowie Trybunalskim
220913 Saint James church in Piotrków Trybunalski - 05.jpg
Autor: Jolanta Dyr, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kościół parafialny pw św Jakuba, Fara w Piotrkowie Trybunalskim - XIV/XV, XVI/XVII, 1870 - pozostałości murów obronnych
PL Piotrkow Trybunalski mury klasztor dominikanek 02.jpg
Autor: Singdrossel, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
budynek dawnego klasztoru dominikanek oparty o mury miejskie
Krakowska Gate in Piotrkow 1657.jpg
Brama Krakowska w Piotrkowie Trybunalskim, 1657.