Nowa Cerekwia

Artykuł

50°5′30″N 17°55′49″E

- błąd

39 m

WD

50°5'N, 17°56'E, 50°8'N, 17°55'E

- błąd

2327 m

Odległość

1006 m

Nowa Cerekwia
wieś
Ilustracja
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 4.0
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

głubczycki

Gmina

Kietrz

Liczba ludności (2007)

922

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

48-133[1]

Tablice rejestracyjne

OGL

SIMC

0496099

Położenie na mapie gminy Kietrz
Mapa konturowa gminy Kietrz, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Nowa Cerekwia”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Nowa Cerekwia”
Położenie na mapie powiatu głubczyckiego
Mapa konturowa powiatu głubczyckiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Nowa Cerekwia”
Ziemia50°05′30″N 17°55′49″E/50,091667 17,930278

Nowa Cerekwia (cz. Německá Cerekve[2], niem. Deutsch Neukirch) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Kietrz[3]. Dawniej miasto; uzyskała lokację miejską w 1298 roku, zdegradowana w 1742 roku[4].

W pobliżu miejscowości znajduje się m.in. nieczynny (zalany) kamieniołom mioceńskiego bazaltu z dobrze widocznym ciosem słupowym.

Historia

W pobliżu miejscowości znaleziono ślady wielu osad prehistorycznych i wczesnośredniowiecznych, m.in. kultury amfor kulistych, kultury wczesnego brązu (jedno z najstarszych w Polsce założeń obronnych) z XVIII w p.n.e., kultury łużyckiej, celtyckiej, przeworskiej.

Historycznie miejscowość leży na tzw. polskich Morawach, czyli na obszarze dawnej diecezji ołomunieckiej. Wzmiankowana w 1234, kiedy należała do Margrabstwa Moraw. Jeszcze w XIII wieku uzyskało prawa miejskie[5]. Istniała tu już wtedy parafia, najstarsza na obszarze dzisiejszego powiatu głubczyckiego[6]. Z 1298 r. pochodzą wzmianki o targach w Nowej Cerekwi. Po wojnach śląskich znalazła się w granicach Prus i powiatu głubczyckiego. Pierwotnie była zamieszkała przez tzw. Morawców, jeszcze w XVII wieku językiem kazań był język morawski (gwary laskie)[7], na początku XX wieku była już w całości niemieckojęzyczna. W 1885 r. w miejscowości mieszkało 1011 osób[8].

Do głosowania podczas plebiscytu na Górnym Śląsku uprawnione były w Nowej Cerekwi 844 osoby, z czego 550, ok. 65,2%, to mieszkańcy (w tym 528, ok. 62,6% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 828 głosów (ok. 98,1% uprawnionych), w tym 827 (ok. 99,9%) ważnych; za Niemcami głosowało 826 osób (ok. 99,8%), a za Polską 1 osoba (ok. 0,1%). W Bieszkowie (niem. Bieskau) rozkład głosów prezentował się następująco: uprawnionych było 691 osób, z czego 446, ok. 64,5%, to mieszkańcy (w tym 442, ok. 64,0% całości, mieszkańcy urodzeni w Bieszkowie). Oddano 680 głosów (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 680 (100%) ważnych; za Niemcami głosowało 677 osób (ok. 99,6%), za Polską 3 osoby (ok. 0,4%)[9].

1 kwietnia 1937 r. Nowa Cerekwia i Bieszków zostały połączone w jedną miejscowość o nazwie Altstett[8]. Miejscowość utraciła prawa miejskie[5]. W granicach Polski od końca II wojny światowej. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Nowa Cerekwia[10]. Jej mieszkańcy zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przesiedleńcy z utraconych przez Polskę Kresów Wschodnich. 80 polskich rodzin, zamieszkujących wieś Doliniany pod Gródkiem Jagiellońskim osiedliły się na Ziemiach Zachodnich w Kościerzycach (powiat brzeski) i właśnie w Nowej Cerekwi (powiat głubczycki) w Opolskiem[11].

Religia

Na terenie wsi działalność religijną prowadzi rzymskokatolicka Parafia św. Piotra i Pawła

Zabytki

Rynek
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 4.0
Ruina kościoła cmentarnego pw. św. Wacława

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[12]:

  • kościół par. pw. śś. Piotra i Pawła, zbudowany w latach 1783–1787 w stylu późnobarokowym z elementami klasycyzmu w miejscu starszej drewnianej świątyni
  • ruina kościoła cmentarnego pw. św. Wacława, zbudowanego w 1688 roku, przebudowanego w 1858 r. i zniszczonego w 1945 roku; zachowały się w nim kamienne epitafia z XVII wieku
  • ruina zamku, XVI–XVII, 1808 rok, zrujnowanego po 1945 r.
  • dom, ul. Raciborska 19, z poł. XIX w., nie istnieje
  • dom, ul. Raciborska 57, z poł. XIX w.
  • dom, ul. Raciborska 58, z poł. XVIII w., XIX w.
  • dom, ul. Rynek 17, 1 poł. XIX w.
  • most kolejowy nad rzeką Troją

inne zabytki:

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 826 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. Gregor Wolný: Kirchliche Topographie von Mähren. I. Abtheilung, Band 5. Brünn: Nitsch und Grosse, 1863, s. 234. (niem.).
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-02-21].
  4. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 54-55.
  5. a b Sołectwa gminy Kietrz. [w:] www.kietrz.pl [on-line]. [dostęp 2018-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-12)].
  6. Katarzyna Maler. ZARYS DZIEJÓW KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO NA ZIEMI GŁUBCZYCKIEJ OD ŚREDNIOWIECZA DO 1945 ROKU. „WROCŁAWSKI PRZEGLĄD TEOLOGICZNY”. 23, s. 187, 2015. 
  7. Mapa Zasięg mowy polskie na Śląsku około połowy XVII wieku. Opracował Tadeusz Ładogórski w: Historia Śląska pod redakcją Karola Maleczyńskiego, Wrocław 1966, Tom 1, cz. 3.
  8. a b Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Leobschütz. 2006. [dostęp 2012-06-02]. (niem.).
  9. Odpis urzędowego dziennika Komisji Międzysojuszniczej Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku w Opolu „Journal Officiel de Haute-Silésie” Nr. 21 z dnia 7-go maja 1921 r., zawierającego wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku.. Katowice: Biuro Sejmu Śląskiego, 1932-10-10, s. 15–16. [dostęp 2015-02-12]. (fr. • pol.).
  10. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  11. https://web.archive.org/web/20160305145524/http://www.brozbar.cieplowizja.pl/grzymalow/grzymalow/przesiedlenia.html Mapa osiedleń
  12. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022, s. 29 [dostęp 2020-08-08].

Bibliografia

  • Z. Bereszyński, Prastara osada, Gazeta Wyborcza, Opole, 13 VII 2007

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Kietrz (gmina) location map.png
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map of Kietrz (gmina), Poland.
Opole Voivodeship location map.svg
Autor: Tymek1988, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Opole Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
  • N: 51.2778 N
  • S: 49.942 N
  • W: 16.8461 E
  • E: 18.8073 E
Głubczyce County location map2.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Głubczyce County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 50.34 N
  • S: 49.95 N
  • W: 17.55 E
  • E: 18.11 E
2012-09 Nowa Cerekwia 01 kościół śś. Piotra i Pawła.jpg
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 4.0
Nowa Cerekwia - kościół parafialny pw. Świętych Piotra i Pawła, 1783-1787
Nowa Cerekwia 2021 (1).jpg
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Nowa Cerekwia.
2012-09 Nowa Cerekwia 26 ruina kościoła św. Wacława.jpg
(c) Ralf Lotys (Sicherlich), CC BY 4.0
Nowa Cerekwia - ruina kościoła cmentarnego pw. św. Wacława, 1688, 1858