Pięciornik siedmiolistkowy

Pięciornik siedmiolistkowy
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

różowce

Rodzina

różowate

Rodzaj

pięciornik

Gatunek

pięciornik siedmiolistkowy

Nazwa systematyczna
Potentilla heptaphylla L.
Cent. Pl. I: 13 (1755)[3]
Synonimy
  • Dynamidium opacum (Döll) Fourr.
  • Fragaria opaca Crantz
  • Fragaria rubens Crantz
  • Potentilla gentilis Jord.
  • Potentilla matzialekii Opiz ex Domin
  • Potentilla polymorpha K.F.Schimp. & Spenn.[3]
Czerwono nabiegłe, niekorzeniące się w węzłach i pokryte prostymi włoskami pędy pięciornika siedmiolistkowego

Pięciornik siedmiolistkowy (Potentilla heptaphylla L.) – gatunek rośliny z rodziny różowatych (Rosaceae). Rośnie głównie w Europie Środkowej. W Polsce dość rozpowszechniony w znacznej części kraju, rzadki w centrum, na północnym wschodzie i w Karpatach.

Zasięg geograficzny

Zwarty zasięg gatunku obejmuje Europę Środkową na wschód od Francji po wschodnią Polskę i Ukrainę, w rozproszeniu gatunek rośnie także w Krajach bałtyckich, w środkowej i południowej europejskiej części Rosji. Na północy sięga po Skanię i Danię, na południu po góry na Półwyspie Bałkańskim i Apenińskim. Nieliczne stanowiska ma także w Azji Mniejszej[4][3].

W Polsce rośnie głównie na północnym zachodzie, poza tym też na ogół rozpowszechniony z wyjątkiem Karpat i pogórza oraz województw: łódzkiego, mazowieckiego i podlaskiego, gdzie jest rzadki[5].

Morfologia

Pokrój
Roślina zielna z silnym i rozgałęzionym kłączem, z którego wyrastają liczne pędy kwiatonośne podnoszące się i rozesłane, ale nie korzeniące w węzłach. U nasady pędów różyczka liści odziomkowych oraz szczątki przylistków i starszych pędów. Pędy są rozgałęzione, do 10–20 cm długie, często czerwono lub fioletowo nabiegłe, pokryte prostymi, długimi włoskami odstającymi, poza tym także miękkimi, krótszymi i czasem także z czerwonymi włoskami gruczołowymi[6].
Liście
Odziomkowe – wyrastające z kłącza, są długoogonkowe, dłoniasto podzielone, 7-listkowe (rzadziej 9- i 5-listkowe). U nasady z trwałymi, błoniastymi przylistkami kształtu jajowatego do lancetowatego. Listki są siedzące, czasem tylko środkowe (największe) bywają krótkoogonkowe. U nasady klinowato się zwężają, poza tym są jajowate, z 4–6 ząbkami po każdej stronie (ząbki różne – od wąskolancetowatych do trójkątnych). Listki z obu stron pokryte są długimi, prostymi i miękkimi włoskami[6].
Wzdłuż skąpo ulistnionych pędów kwiatonośnych wyrastają mniejsze liście łodygowe, o krótkich ogonkach lub siedzące. Ich listki są drobno tylko ząbkowane. Przylistki zielone, jajowate, zaostrzone, całobrzegie[6].
Kwiaty
Wyrastają na cienkich szypułkach po przekwitnieniu odginających się wznoszących. Osiągają 8–15 mm średnicy. Zewnętrzne działki kieliszka węższe od działek kielicha, przy czym oba okółki odstająco owłosione i zwykle czerwono nabiegłe. Płatki korony intensywnie żółte lub jasnożółte. Szyjki słupków lejkowate i gładkie[6].
Owoce
Drobne, jajowate i pomarszczone niełupki[6].
Gatunki podobne
Bardzo podobny jest pięciornik wiosenny Potentilla neumanniana. Wobec dużej zmienności tych roślin za jedyne pewne cechy różniące uznawane są korzeniące się pędy kwiatonośne u pięciornika wiosennego i węższe (równowąskie) przylistki liści odziomkowych tego gatunku[6][7]. W odróżnieniu od innych, podobnych nieco pięciorników kłączowych o niskich pędach kwiatonośnych, pięciornik siedmiolistkowy nie posiada na liściach włosków gwiazdkowatych lub kędzierzawo poskręcanych[7].

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit[7]. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Liczba chromosomów: 2n = 14 (28–43)[7].

Siedlisko: Rośnie w miejscach widnych i suchych, czasem też skalistych – w murawach, na skrajach borów i zarośli[7][6]. W Polsce rośnie głównie na niżu, w górach rzadko (sięga do ok. 1564 m n.p.m. w Tatrach)[6].

Zmienność i mieszańce

Gatunek jest bardzo zmienny[6], ale nie wyróżnia się w jego obrębie podgatunków[3]. Zmienność wynika z dużej plastyczności roślin, czasem istotnie zmieniających wygląd w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego[6]. Rośliny ogruczolone opisano jako formę glandulosa Th. Wolf.

Gatunek tworzy mieszańce z pięciornikiem wiosennym P. neumanniana (P. ×aurulenta GremliP. ×matzialekii auct.), omszonym P. pusilla i piaskowym P. arenaria[7].

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-20] (ang.).
  3. a b c d Potentilla heptaphylla L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-20].
  4. Potentilla heptaphylla. [w:] Den Virtuella Floran [on-line]. [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2021-02-20].
  5. Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 428, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.
  6. a b c d e f g h i j Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VII. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1955, s. 130-131.
  7. a b c d e f Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 238. ISBN 83-01-14342-8.

Media użyte na tej stronie

Potentilla heptaphylla sl20 (cropped).jpg
Autor: Stefan.lefnaer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Habitus

Taxonym: Potentilla heptaphylla ss Fischer et al. EfÖLS 2008 ISBN 978-3-85474-187-9
Location: next to Bergau, district Hollabrunn, Lower Austria - ca. 320 m a.s.l.

Habitat: dry fallow land
Potentilla heptaphylla sl17.jpg
Autor: Stefan.lefnaer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Habitus

Taxonym: Potentilla heptaphylla ss Fischer et al. EfÖLS 2008 ISBN 978-3-85474-187-9
Location: next to Bergau, district Hollabrunn, Lower Austria - ca. 320 m a.s.l.

Habitat: dry fallow land
Potentilla heptaphylla.jpeg
Autor: Kristian Peters -- Fabelfroh 10:08, 7 May 2007 (UTC), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Rötliches Fingerkraut (Potentilla heptaphylla)
Potentilla heptaphylla Prinzera.jpg
Autor: Luca Fornasari, Licencja: CC BY-SA 4.0
Potentilla heptaphylla L.
Potentilla heptaphylla sl31.jpg
Autor: Stefan.lefnaer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Stem with leaf with stipules

Taxonym: Potentilla heptaphylla ss Fischer et al. EfÖLS 2008 ISBN 978-3-85474-187-9
Location: Rosenberg north of Grafensulz, district Mistelbach, Lower Austria - ca. 320 m a.s.l.

Habitat: fallow land
Potentilla heptaphylla sl28 (cropped).jpg
Autor: Stefan.lefnaer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Leaf (top side)

Taxonym: Potentilla heptaphylla ss Fischer et al. EfÖLS 2008 ISBN 978-3-85474-187-9
Location: near Sandwald next to Pellendorf, district Mistelbach, Lower Austria - ca. 230 m a.s.l.

Habitat: wayside in a wood