Rukiew

Rukiew
Ilustracja
Rukiew wodna
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

kapustowce

Rodzina

kapustowate

Rodzaj

rukiew

Nazwa systematyczna
Nasturtium W.T.Aiton
Hortus Kew. 4: 109 (1812), nom. cons.[3]
Typ nomenklatoryczny

Nasturtium officinale W. T. Aiton[4]:

Synonimy
  • Baeumerta G.Gaertn.
  • Cardaminum Moench
  • Dictyosperma Regel
  • Pirea T.Durand[3]
Homonimy
  • Nasturtium A. W. Roth = Capsella Medik.,
  • Nasturtium Adanson = Lepidium L.[4][3]
Rukiew wodna

Rukiew (Nasturtium W.T.Aiton) – rodzaj bylin należący do rodziny kapustowatych. Obejmuje 4 gatunki. Należą tu rośliny, które dawniej włączano do rodzaju rzepicha (Rorippa). Badania molekularne dowiodły odrębności filogenetycznej tego rodzaju, który okazał się bliżej spokrewniony z rodzajem rzeżucha (Cardamine) niż z Rorippa sensu stricto[5][6]. Występują w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej[7]. Dwa gatunki rosną w Ameryce Północnej (N. floridanum i N. gambelii), a dwa w Europie i Azji[3][8]. W Polsce rosną oba gatunki europejskie – rukiew drobnolistna N. microphyllum i rukiew wodna N. officinale (prawdopodobnie także mieszaniec między nimi)[9].

Morfologia

Pokrój
Byliny kłączowe, zwykle nagie, rzadziej z włoskami pojedynczymi. Łodygi pokładające się lub podnoszące, wzniesione u roślin wynurzonych, korzeniące się w węzłach u nasady[8][10].
liście
Wszystkie łodygowe (brak odziomkowych), z nasadą zwykle uszkowatą. Blaszki nieparzysto pierzasto złożone, z 1–6 parami listków (rzadko bywa więcej), ale u roślin zanurzonych bywają też liście pojedyncze. Listki ogonkowe lub siedzące, całobrzegie, płytko zatokowo wcinane lub ząbkowane[8].
Kwiaty
Zebrane w wielokwiatowe grona bez przysadek. Szypułki kwiatowe zwykle odstające. Działki kielicha jajowate lub owalne, wzniesione lub rozpostarte, nagie. Płatki korony są dłuższe od działek, białe lub rzadziej zaróżowione, jajowate lub wąsko łopatkowate, bez paznokcia. Pręcików jest 6, czterosilnych. Zalążnia z 25–50 zalążkami[8].
Owoce
Dojrzewają na wydłużających się szypułkach[10]. Obłe, nagie łuszczyny, zakończone szyjką słupka do 2 mm długości i główkowatym znamieniem. Nasiona jajowate do podługowatych, z łupiną nasienną mniej lub bardziej wyraźnie siateczkowatą[8][10].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae)[2][11]. W obrębie rodziny zaliczany do plemienia Cardamineae[12].

Wykaz gatunków[3]
  • Nasturtium floridanum (Al-Shehbaz & Rollins) Al-Shehbaz & R.A.Price
  • Nasturtium gambelii (S.Watson) O.E.Schulz
  • Nasturtium microphyllum (Boenn.) Rchb.rukiew drobnolistna
  • Nasturtium officinale W.T.Aitonrukiew wodna
  • Nasturtium × sterile (Airy Shaw) Oefelein

Wymieniany jako piąty gatunek w obrębie rodzaju – Nasturtium africanum Braun-Blanq. (endemit Maroka)[8], przeklasyfikowany został do rodzaju rzepicha Rorippa jako R. africana (Braun-Blanq.) Maire[13].

Ochrona

Oba gatunki występujące na naturalnych stanowiskach objęte są w Polsce ochroną gatunkową.

Zastosowanie

Rukiew wodna jest wykorzystywana jako warzywo sałatkowe[7]. Jadalne są liście i młode rośliny zarówno rukwi wodnej, jak i drobnolistnej. Rośliny te są uprawiane zwłaszcza w Normandii, przy czym dawniej były bardziej popularne.

Lokalnie rukiew wodna wykorzystywana jest jako ziele lecznicze[7]. Rośliny zawierają wiele witamin, a wyciąg z nich (glikonasturcyna) podawany jest przy awitaminozach.

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
  3. a b c d e Nasturtium W.T.Aiton. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-19].
  4. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-06].
  5. Al-Shehbaz, I. A., R. A. Price: Delimitation of the genus Nasturtium (Brassicaceae). Novon 8: 124-126, 1998. [dostęp 2008-04-04]. (ang.).
  6. Al-Shehbaz, I. A., M. A. Beilstein i E. A. Kellogg: Systematics and phylogeny of the Brassicaceae (Cruciferae): an overview. Plant Systematics and Evolution 259: 89–120, 2006. [dostęp 2008-04-04]. (ang.).
  7. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 616. ISBN 978-1-107-11502-6.
  8. a b c d e f Nasturtium R. Brown in W. T. Aiton. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-19].
  9. Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 120, ISBN 978-83-62975-45-7.
  10. a b c Ihsan A. Al-Shehbaz: Nasturtium W. T. Aiton in W. Aiton and W. T. Aiton. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-19].
  11. List of Genera in BRASSICACEAE (not fully reorganized), [w:] Vascular plant families and genera [online], Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2010-11-10] (ang.).
  12. Genus Nasturtium W. T. Aiton. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-11-19].
  13. Rorippa africana (Braun-Blanq.) Maire. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-11-19].

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Rorippa nasturtium-aquaticum Sturm9.jpg

Nasturtium officinale var. officinale, syn. Rorippa nasturtium-aquaticum (L.) Hayek, Crucifera fontana (Lam.) E.H.L.Krause

Original Description
Echte Brunnenkressse, Crucifera fontana