S-2 Sopka

KS-2 / S-2 Sopka / 4K87
Ilustracja
Wyrzutnia z pociskiem w Muzeum Marynarki w Warnie (Bułgaria)
PaństwoZSRR
Rodzajziemia-woda
Przeznaczenieprzeciwokrętowa
Data konstrukcji1955
Długość8,48 m
Średnica1,09 m
Rozpiętość4,72 m
Masa3419 kg (startowa)
Napęd1 startowy silnik rakietowy,
1 marszowy silnik odrzutowy 15 kN
Prędkość1050 km/h
Zasięg95 km
Naprowadzaniezdalne w wiązce prowadzącej, półaktywne radarowe
Masa głowicy1010 kg (860 kg materiału wyb.)
Użytkownicy
ZSRR, Polska, Bułgaria, NRD i inne
Wyrzutnia w położeniu bojowym w muzeum w Dreźnie
Wyrzutnia w położeniu marszowym w muzeum w Dreźnie
Polska wyrzutnia w Muzeum im. Orła Białego (pocisk nieprawidłowo przesunięty do przodu)
Polska wyrzutnia w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni (dobrze widoczny startowy silnik rakietowy)

S-2 Sopka (KS-2, 4K87) — radziecki przeciwokrętowy pocisk manewrujący klasy ziemia-woda (samolot-pocisk) z końca lat 50. XX wieku. Pierwszy rakietowy kompleks obrony wybrzeża wprowadzony do użytku w ZSRR, używany także przez inne kraje, w tym Polskę, do lat 70. Wystrzeliwany z holowanej wyrzutni szynowej.

Historia rozwoju

S-2 Sopka był pierwszym rakietowym kompleksem obrony wybrzeża opracowanym i wprowadzonym do użytku w ZSRR. Oparty był o zmodyfikowany samolot-pocisk powietrze-woda KS Komieta (KS – Kryliatyj Snariad – pocisk skrzydlaty), nad którym prace rozpoczęto w 1949 roku. Płatowiec pocisku KS opracowany był w biurze konstrukcyjnym OKB-155 Mikojana i Guriewicza (MiG), stąd przypominał układem aerodynamicznym myśliwiec MiG-15, lecz miał znacznie większy skos skrzydeł (57,5°)[1]. Napęd stanowił silnik turboodrzutowy. System kierowania został opracowany w biurze konstrukcyjnym KB-1 (początkowo pocisk był zdalnie sterowany w wiązce prowadzącej samolotu-nosiciela, a w końcowej fazie lotu samonaprowadzał się w sposób półaktywny). Lotniczy pocisk KS przyjęto na uzbrojenie w 1953 roku[1].

W 1954 roku powstał projekt przystosowania pocisku KS do roli obrony wybrzeża. Wiodącym konstruktorem był A. Bieriezniak z filii OKB-155 (późniejsze biuro Raduga). Pocisk w wersji ziemia-woda otrzymał oznaczenie KS-2, a cały kompleks, obejmujący wyrzutnie, stacje radiolokacyjne i pozostałe elementy – S-2 Sopka (4K87). Przeszedł on pomyślnie próby w 1955 roku[1].

Opis działania

System kierowania pocisku opierał się na tej samej zasadzie, co lotniczej wersji KS. W skład kompleksu wchodziły aż trzy radary. Cele wykrywane były przez radar obserwacji okrężnej Mys, po czym śledzenie celu i wypracowanie jego parametrów przejmował radar Burun. W razie zakłóceń, czynności te mogły być dokonane także za pomocą rezerwowego stanowiska optycznego wykrywania i śledzenia, zamontowanego na maszcie teleskopowym. Do naprowadzania pocisków służył radar S-1M, zamontowany na rozkładanym teleskopowo maszcie wysokości 11 m, na ciężarówce JaAZ-219[1].

Procedura przedstartowa, włącznie z osiągnięciem odpowiednich obrotów przez turboodrzutowy silnik marszowy, trwała co najmniej 17 minut. Po starcie pocisk był kierowany programowo za pomocą autopilota, do wejścia w wiązkę prowadzącą, po czym był zdalnie sterowany w wiązce prowadzącej emitowanej przez radar naprowadzania S-1M. Pocisk leciał na wysokości do 400 m. W końcowej fazie lotu, gdy pasywny radiolokator pocisku (oznaczony S-3) odbierał odpowiednio silne echo od celu, pocisk samonaprowadzał się w sposób półaktywny, na impulsy stacji S-1M odbite od celu[1].

Wadą systemu kierowania była znaczna podatność na zakłócenia. Częściowo usunięto ten problem przez opracowanie i przyjęcie na uzbrojenie w 1959 roku głowicy Sputnik-2, naprowadzającej się pasywnie na podczerwień (widmo cieplne okrętu), o zasięgu wykrywania do 15 km[1]. Pocisk mógł być na trasie lotu kierowany w wiązce stacji S-1M lub kierować się autonomicznie według ustawień pilota automatycznego, w reżimie ciszy radiowej, co zwiększało skrytość ataku i maksymalny zasięg pocisku do 105 km (limitowany normalnie do 95 km mocą stacji naprowadzania)[1].

Opis systemu

Samolot-pocisk KS-2 zbudowany był w układzie średniopłata, ze skośnymi skrzydłami i klasycznym usterzeniem. Napęd stanowił marszowy silnik turboodrzutowy RD-500K o ciągu 15 kN, umieszczony w tylnej części kadłuba[1] (kopia brytyjskiego Rolls-Royce Derwent, używana m.in. w samolocie Jak-23). Wlot powietrza do silnika był z przodu kadłuba, a w jego górnej części była wystająca osłona stacji radiolokacyjnej. Start następował przy pomocy startowego silnika rakietowego na paliwo stałe, podczepionego pod ogonem pocisku i odrzucanego po starcie.

Dla kompleksu Sopka opracowano w zakładach Bolszewik holowaną dwuosiową wyrzutnię prowadnicową B-163 (osiem kół bliźniaczych). Wyrzutnia miała prowadnicę dla pocisku o długości 10 m, obracaną elektrycznie w zakresie 174° i unoszoną do położenia bojowego pod kątem 10°[1]. Pociski były przewożone na naczepie PR-15 ciągniętej przez samochód ZiŁ-157W, z której załadowanie na wyrzutnię odbywało się za pomocą napędu elektrycznego lub ręcznego. Przeładowanie trwało ok. 30 minut. Kompleks teoretycznie mógł być rozlokowany w każdym punkcie wybrzeża, lecz w praktyce limitowała to możliwość dojazdu długiej – kilkunastokilometrowej kolumny ciężkich pojazdów, składającej się na dywizjon rakietowy[1].

W skład dywizjonu rakietowego wchodziła stacja radiolokacyjna Mys i dwie baterie po dwie wyrzutnie. W skład każdej baterii wchodziła stacja radiolokacyjna Burun i S-1M, cztery naczepy załadowcze PR-15 z ciągnikami. Ponadto, w skład dywizjonu wchodziły pojazdy i przyczepy ze stanowiskami kontroli przedstartowej, generatorami elektrycznymi i aparaturą obsługi i kontroli oraz stanowisko dowodzenia w naczepie APŁ-598[1].

Oprócz kompleksu mobilnego, pociski KS-2 wchodziły w skład kompleksu fortecznego Strieła (Strzała), rozmieszczonego w fortyfikacjach wokół baz Floty Północnej i Czarnomorskiej. Używały one rakiet wystrzeliwanych ze stacjonarnych wyrzutni ukrytych w naturalnych lub sztucznych grotach skalnych[2]. Prowadzono też próby wersji pocisku ziemia-ziemia KS-7 lub FKR, kierowanej bezwładnościowo, z której rozwoju jednak zrezygnowano w 1953 roku.

Użycie

Pierwszy dywizjon Sopek sformowano w ZSRR w 1958 roku[2]. Od początku lat 60. tworzono tam samodzielne nadbrzeżne pułki rakietowe w składzie czterech dywizjonów[2]. W ZSRR utworzono także dwa stacjonarne obiekty kompleksu Strieła: nr 100 we Flocie Czarnomorskiej i nr 101 we Flocie Północnej (odpowiednio 362. i 616. Samodzielny Nadbrzeżny Pułk Rakietowy, po dwa dywizjony, z dwiema dwuprowadnicowymi wyrzutniami)[2].

Oprócz służby w ZSRR, kompleks S-2 stał się przedmiotem eksportu do zaprzyjaźnionych krajów. M.in. jeden dywizjon posiadała marynarka NRD[2].

Kompleks Sopka używany był od 1963 roku także w Polsce, w liczbie jedynie dwóch wyrzutni, w składzie 9. Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej w Ustce. Pierwsze strzelanie miało miejsce 11 maja 1964 roku[3]. Już w latach 60. system ten stał się przestarzały, ponadto zakupiono niewielki zapas pocisków (16 oraz 2 szkolne, z czego wystrzelono 8 na poligonach w ZSRR podczas ćwiczeń)[2]. Ostatnie strzelania ćwiczebne odbyto w 1971 roku, po czym system wycofano z uzbrojenia w 1975 roku[4][2]. Obie wyrzutnie zostały zachowane w muzeach w Gdyni i w Skarżysku-Kamiennej.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k T. Szulc, Radzieckie... cz.I, s.51–53
  2. a b c d e f g Ciślak 2009 ↓, s. 19-20.
  3. Jarosław Ciślak. Krótka historia 9. Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 3/2009. XIV (87), s. 19-20, marzec 2009. Warszawa: Magnum X. 
  4. Robert Rochowicz: Brzegowe P-15, „Nowa Technika Wojskowa” nr 9/2005, s. 92–93

Bibliografia

  • Tomasz Szulc: Radzieckie rakietowe kompleksy obrony wybrzeża, cz.I, w: „nowa Technika Wojskowa” nr 7/97, s. 51–53
  • Tomasz Szulc: Radzieckie rakietowe kompleksy obrony wybrzeża, cz.II, w: „nowa Technika Wojskowa” nr 8/97, s. 60
  • Jarosław Ciślak. Krótka historia 9. Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej. „Morze, Statki i Okręty”. 3/2009. XIV (87), s. 19-20, marzec 2009. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1426-529X. 

Media użyte na tej stronie

Sopka (4K87) im MHM in Dresden.JPG
Autor: Hoffi63, Licencja: CC BY 3.0
Der erste sowjetische (wörtlich übersetzt) Antischiffs Raketen Komplex (4K87) S-2 Sopka (SSC-2B SAMLET) auf einer fahrbaren Startrampe. Im MHM in Dresden.
Muzeum Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej - 008.JPG
Muzeum Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej
S-2 Sopka coastal defence missile (11711594126).jpg
Autor: Alan Wilson from Stilton, Peterborough, Cambs, UK, Licencja: CC BY-SA 2.0

The S-2 (also known as the SSC-2b Samlet) was the ground launched equivalent of the KS-1 Komet air-to-ground anti-ship missile and was used for coastal defence. The aerodynamics were developed from the MiG-15 fighter. This example is displayed on it's launcher at the White Eagle Military Museum. Skarzysko Kamienna. Poland.

24-08-2013
Bundeswehrmuseum Dresden 51.jpg
Autor: Jan Rehschuh, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Bundeswehrmuseum Dresden mit Teilen von der NVA Anti-ship missile launcher KS-1 Sopka.