Sosna nadmorska

Sosna nadmorska
Ilustracja
Systematyka[1][2][3]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

nagonasienne

Klasa

iglaste

Rząd

sosnowce

Rodzina

sosnowate

Rodzaj

sosna

Gatunek

sosna nadmorska

Nazwa systematyczna
Pinus pinaster Aiton
Hort. Kew. 3: 367. 1789.
Synonimy
  • Pinus maritima Lam.
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Sosna nadmorska (Pinus pinaster Aiton) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Naturalnie sosna nadmorska występuje w basenie Morza Śródziemnego. Zasięg rozciąga się od atlantyckich wybrzeży Portugalii i Hiszpanii, przez południową Francję, zachodnie Włochy, aż na południe do północnego Maroka, z niewielkimi populacjami w Algierii. Występowanie na wyspach ograniczone jest do Korsyki i północnych krańców Sardynii. Niewielka populacja rośnie także na włoskiej wyspie Pantelleria.

Gatunek inwazyjny[5].

Została naturalizowana na południu Anglii, w południowej Afryce i Australii.

Morfologia

Pokrój
Drzewo iglaste, średnich rozmiarów. U starszych drzew korona szeroka i spłaszczona.
Kora
Szyszki męskie
Szyszka żeńska
Pień
Osiąga wysokość 25–35 m. Średnica pnia przeważnie 1,2 m, wyjątkowo 1,8 m. Kora szarobrązowa, gruba i silnie spękana u podstawy, cieńsza w górnych partiach korony.
Liście
Pączki duże, nie pokryte żywicą. Igły zebrane w pęczki po 2, sztywne, spiczaste, długości 12–23 cm, grubości 2 mm, o odcieniu od żółtego po ciemnozielony.
Szyszki
Szyszki męskie podłużne, zebrane w grona. Szyszki żeńskie stożkowate, długości 10–18(20) cm, o podstawie szerokości 4–6 cm. Zebrane po 1–5 w okółkach, na krótkich szypułkach. Początkowo zielone, dojrzewając brązowieją. Po otwarciu osiągają szerokość 8–12 cm. Łuski z jednostronnie wypukłymi tarczkami z piramidką z kolcem. Nasiona długości 8–10 mm ze skrzydełkiem długości 20–25 mm.
Gatunki podobne
Blisko spokrewniona z sosną kalabryjską, kanaryjską i alepską, z którymi dzieli wiele cech.

Biologia i ekologia

Drzewo jednopienne. Igły pozostają na drzewie do 4 lat. Szyszki nasienne dojrzewają po 24 miesiącach od zapylenia. Otwierają się powoli przez następne kilka lat lub gwałtownie po ogrzaniu podczas pożaru lasu i uwalniają nasiona. Nasiona są rozsiewane przez wiatr. Nasiona przed ogniem chronione są przez grube łuski.

Sosna nadmorska jest wrażliwa na niskie temperatury. Porasta piaszczyste wydmy nadbrzeżne w ciepłym klimacie Morza Śródziemnego, gdzie razem z pinią tworzy nadmorskie bory sosnowe. Występuje przeważnie na umiarkowanych wysokościach, od poziomu morza do 600 m n.p.m., na południu zasięgu w Maroku nawet do 2000 m. Zimy w środkowej Europie są dla niej za ostre.

Szyszki po pożarze lasu

Systematyka i zmienność

Synonimy: P. maritima Lam. (non Miller), P. glomerata Salisbury, P. laricio Savi, P. escarena Risso, P. hamiltonii Tenore, P. mesogeensis Fieschi & Gaussen.

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[6]:

  • podrodzaj Pinus
    • sekcja Pinus
      • podsekcja Pinaster
        • gatunek P. pinaster

Gatunek ten bywa dzielony na dwa lub trzy podgatunki. Różnice między nimi są niewielkie, w obrębie anatomii liści, i słabo zbadane[7]. Nazwy podgatunków:

  • Pinus pinaster subsp. atlantica Villar.
  • Pinus pinaster subsp. escarena (Risso) K. Richter.
  • Pinus pinaster subsp. renoui (Villar) Maire

Zagrożenia

Roślina umieszczona w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych w grupie gatunków niższego ryzyka (kategoria zagrożenia; LC)[4].

Zastosowanie

W farmacji wyciąg z kory sosny nadmorskiej jest składnikiem m.in. kremów ochronnych, jako źródło czynnych flawonoidów. Samą korę stosowano też m.in. przeciwko szkorbutowi i do tamowania krwawień. Sosna ta dostarcza też żywicy nazywanej terpentyną francuską.

Ma istotne znaczenie w leśnictwie i jako źródło drewna we Francji, Hiszpanii i Portugalii. W rejonie atlantyckim stanowi istotne źródło miazgi drzewnej i budulca, służy także do wyrobu papieru. Ceniona i sadzona w ramach programów zalesiania, dzięki tolerowaniu suszy i ubogich gleb.

Chętnie sadzona jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach na obszarach o łagodnym, ciepłym klimacie.

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  3. M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
  4. a b A. Farjon, Pinus pinaster, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-02-13] (ang.).
  5. GISD, www.issg.org [dostęp 2017-11-26].
  6. Christopher J. Earle, Pinus, [w:] Gymnosperm Database [online] [dostęp 2010-02-16] (ang.).
  7. Christopher J. Earle, Pinus pinaster, [w:] Gymnosperm Database [online] [dostęp 2010-02-16] (ang.).

Media użyte na tej stronie

Status iucn3.1 LC pl.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY 2.5
Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Pinus pinaster scorched cones.jpg
Autor: MGR, on Flickr, Licencja: CC BY 2.0
Fire-climax cones of Pinus pinaster, opening after being scorched on the outside by a forest fire. The seeds are protected by the thick scales, to be released later to recolonise the burnt ground.
Pinus pinaster.jpg
Autor: Patrick Verdier, Free On Line Photos, Licencja: Copyrighted free use
Maritime Pine (Pinus pinaster) - Landes, France
Pinus pinaster male cone.jpg
Male cone of Pinus pinaster
Pinus pinaster female.jpg
Autor: Lumbar~commonswiki, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pinus pinaster, first-year cone