Stefan Pieńkowski (fizyk)

Stefan Pieńkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

28 lipca 1883
Młynów

Data śmierci

20 listopada 1953

Zawód, zajęcie

fizyk (fizyka doświadczalna)

Narodowość

polska

Tytuł naukowy

profesor

Alma Mater

Uniwersytety w Liège i Heidelbergu

Stanowisko

profesor, rektor

Pracodawca

Uniwersytet Warszawski

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Stefana Pieńkowskiego na cmentarzu Powązkowskim

Stefan Pieńkowski (ur. 28 lipca 1883 w Młynowie, zm. 20 listopada 1953 w Warszawie) – polski fizyk doświadczalny[1], uważany za twórcę warszawskiej szkoły fizyki doświadczalnej[a][2].

Życiorys

Syn Andrzeja i Antoniny ze Słomińskich. Ukończył szkołę średnią w Warszawie. Na studia wyjechał do Liège. Rozpoczął naukę na wydziale inżynierii, ale wkrótce zmienił swoje zainteresowania i przeniósł się na wydział nauk matematyczno-fizycznych. Zdał z najwyższym odznaczeniem egzamin doktorski 23 lipca 1910, a w roku 1911, również z najwyższym odznaczeniem, uzyskał tytuł doktora nauk fizycznych i matematycznych. Po uzyskaniu stopnia doktora, w 1911 pracował w Heidelbergu pod kierunkiem von Lenarda oraz w Liège. Po I wojnie światowej powrócił do Polski. Tytuł profesora uzyskał w roku 1919 na Uniwersytecie Warszawskim, którego był rektorem w latach 1925–1926, 1933–1936 oraz 1945–1947. W 1937 został członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk w Bukareszcie[3].

W czasie II wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu, a od 1941 stał na czele konspiracyjnego Wydziału Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Po wojnie, w 1946 razem z prof. Andrzejem Sołtanem obserwował eksperymentalne wybuchy bomb atomowych na atolu Bikini. W 1952 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i członkiem jej prezydium[4], a wcześniej był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. W 1953 został dyrektorem nowo stworzonego Instytutu Fizyki PAN. Był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a także założycielem (1950) i pierwszym redaktorem naczelnym „Postępów Fizyki”. Jest autorem podręcznika Fizyka doświadczalna.

Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (aleja zasłużonych-1-42,43)[5].

Był mężem Marii z Kokoczyńskich (1886–1974).

Zakres prac badawczych

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

Jego imieniem było nazwane gimnazjum w Piątku – w miejscowości, w pobliżu której uczony się urodził.

Uwagi

  1. Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Stefan Pieńkowski. W tej samej grupie prof. Andrzej Kajetan Wróblewski wymienił nazwiska: Czesław Białobrzeski, Tadeusz Godlewski, Leopold Infeld, Aleksander Jabłoński, Mieczysław Jeżewski, Marian Mięsowicz, Władysław Natanson, Henryk Niewodniczański, Arkadiusz Piekara, Wojciech Rubinowicz, Andrzej Sołtan, Leonard Sosnowski, Zdzisław Szymański, Ludwik Wertenstein, August Witkowski, Mieczysław Wolfke, Konstanty Zakrzewski.

Przypisy

  1. Pieńkowski Stefan, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-09-30].
  2. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro. labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31]. (pol.).
  3. Pieńkowski członkiem honorowym rumuńskiej akademii nauk. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 254 z 7 listopada 1937. 
  4. Członkowie PAN: Skorowidz.
  5. Cmentarz Stare Powązki: STEFAN PIEŃKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-01-31].
  6. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (…) oświaty, nauki, kultury i sztuki”.
  7. M.P. z 1953 r. nr 117, poz. 1516 „za wybitne zasługi w rozwoju nauki polskiej”.
  8. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za wybitne zasługi na polu pracy naukowej i administracji szkolnictwa wyższego”.
  9. M.P. z 1951 r. nr 23, poz. 286 „w związku z jubileuszem 30-lecia wybitnej pracy naukowej”.
  10. M.P. z 1947 r. nr 52, poz. 366 „za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

POL Order Sztandaru Pracy 1 klasy BAR.svg
Baretka: Order Sztandaru Pracy I klasy
Stefan Pienkowski Polish physicist.jpg
Professor Stefan Pieńkowski, Polish physicist
Stefan Pieńkowski - grób.jpg
Autor: Krzem Anonim, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób Stefana Pieńkowskiego na Cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych, grób 42, 43)