Ustrój polityczny Łotwy

Łotwa
Godło Łotwy
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Łotwy

Wikiprojekt Polityka

Łotwa jest wielopartyjną, republiką parlamentarno-gabinetową. Występuje tam trójpodział władzy. Władza legislacyjna jest w rękach jednoizbowego parlamentu, egzekutywaprezydenta i rządu, a sądownicza − niezawisłych sądów.

Historia ustroju

Łotwa uzyskała niepodległość w 1918 roku, kiedy to 18 listopada Rada Ludowa (pod kierownictwem Karlisa Ulmanisa) wydała oświadczenie o niezależnym bycie państwowym. Tworzeniem konstytucji nowego państwa zajęło się Zgromadzenie Ustawodawcze Łotwy, zdominowane przez ugrupowania socjaldemokratyczne i prawicowy Związek Chłopski (Ulmanis). Jej dziełem była konstytucja tymczasowa z 1 czerwca 1920 roku. Po pierwszych wyborach, parlament uchwalił konstytucję Łotwy 15 lutego 1922 r.

Ustrój republiki parlamentarno-gabinetowej wprowadzony przez konstytucję przetrwał jednak tylko 12 lat, ponieważ już w 1934 roku władzę w kraju przejął reżim autorytarny. W nocy z 15 na 16 maja miał miejsce zamach stanu przeprowadzony przez Ulmanisa. Wprowadzał on stan wojenny, zawieszał działalność partii politycznych i rozwiązywał parlament. Przez 6 lat sprawuje niepodzielnie władzę na Łotwie.

17 czerwca 1940 roku na tereny państw bałtyckich wkracza Armia Czerwona, która zmusza władze tych krajów do obsadzenia stanowisk państwowych posłusznymi agresorowi urzędnikami. W krótkim czasie następuje rozpisanie nowych wyborów parlamentarnych, w efekcie których nowo wybrane parlamenty państw bałtyckich kierują prośby do ZSRR o przyjęcie tych państw w poczet części składowych Kraju Rad.

Łotwa odzyskuje niepodległość na początku lat 90. 4 maja 1990 roku parlament łotewski wybrany na podstawie nowej ordynacji wyborczej uchwalił deklarację o przywróceniu niepodległości Łotwy. Przywrócono również obowiązywanie konstytucji łotewskiej z 1922 roku, 15 października 1998 dodano rozdział VIII − Podstawowe Prawa Człowieka.

Saeima

Parlament Łotewski jest unikameralny, tzn. składa się z tylko jednej izby, którą stanowi Saeima (Sejm). Składa się on ze 100 posłów, wybieranych w czteroprzymiotnikowych wyborach, na kadencję trwającą 4 lata.

Sejm posiada władzę ustrojodawczą (może m.in. wprowadzać zmiany w konstytucji) i ustawodawczą (wydaje ustawy). Wybiera także prezydenta (którego może w każdym momencie odwołać), udziela wotum zaufania rządowi, mianuje sędziów (również Sądu Najwyższego) i członków Sądu Konstytucyjnego oraz Kontroli Państwowej.

System wyborczy

Wybory do Sejmu odbywają się co 4 lata, w pierwszą sobotę października. Posłowie wybierani są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych. Podział mandatów odbywa się według systemu proporcjonalnego (metoda Saint-Laguë), a klauzula zaporowa (próg wyborczy) wynosi 5%.

Prawo wyborcze czynne przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat, a prawo wyborcze bierne − 21 lat.

Prezydent

Flaga prezydenta Łotwy

Wybierany jest przez Sejm na kadencję trwającą 4 lata, musi mieć minimum 40 lat. Dopuszczalna jest tylko jedna reelekcja. W łotewskim systemie politycznym prezydent ma bardzo ograniczone uprawnienia. Do najważniejszych należą: prawo desygnowania kandydata na premiera oraz możliwość zainicjowania rozwiązania parlamentu (tutaj decyzję ostateczną podejmuje naród w referendum).

Prezydent może być w każdym momencie odwołany przez parlament. Do odwołania prezydenta potrzebna jest inicjatywa minimum 1/2 członków parlamentu i poparcie jej przez większość kwalifikowaną głosujących − 2/3 składu izby.

Prezydent może zawetować ustawę przyjętą przez parlament. Jeżeli uczyni to w ciągu 7 dni od przyjęcia ustawy (z własnej inicjatywy lub na żądanie 1/3 posłów), ustawa może być poddana pod głosowanie ludowe (na żądanie minimum 1/10 wyborców). Parlament może przełamać prezydenckie weto za pomocą większości 3/4 głosów lub też uniemożliwić mu jej wstrzymanie uchwalając pilność ustawy większością 2/3 głosów.

Wszystkie akty urzędowe prezydenta muszą mieć kontrasygnatę premiera lub odpowiedniego ministra.

Prezydenci Łotwy:

Imię i nazwiskoRozpoczął urzędowanieZakończył urzędowaniePartia
1Jānis Čakste19221927Demokratyczna Partia Centrum
2Gustavs Zemgals19271930Demokratyczna Partia Centrum
3Alberts Kviesis19301936Łotewska Unia Chłopska
4Kārlis Ulmanis19361940Brak
Łotwa okupowana przez ZSRR i nazistowskie Niemcy19401991
Anatolijs Gorbunovs (przewodniczący parlamentu, p.o. prezydenta)19918 lipca 1993Brak
5Guntis Ulmanis8 lipca 19938 lipca 1999Łotewska Partia Chłopska
6Vaira Vīķe-Freiberga8 lipca 19998 lipca 2007Brak
7Valdis Zatlers8 lipca 20078 lipca 2011Brak
8Andris Bērziņš8 lipca 20117 lipca 2015Związek Zielonych i Rolników
9Raimonds Vējonis7 lipca 2015obecnieŁotewska Partia Zielonych

Gabinet Ministrów

Gabinet Ministrów (Ministru kabinets) pełni ogólną funkcję kierowniczą w państwie. Tworzy go desygnowany przez prezydenta kandydat na premiera. Odpowiada za swą działalność przed parlamentem i musi uzyskać jego zaufanie. Sejm może uchwalić wobec rządu (lub premiera) wotum nieufności, implikujące dymisję Gabinetu.

Gabinet Ministrów posiada konstytucyjne prawo, aby w przerwach pomiędzy sesjami parlamentu wydawać uchwały z mocą ustawy, które jednak muszą zostać w terminie trzech dni od otwarcia sesji przedłożone do zatwierdzenia Sejmowi.

Premierzy Łotwy:

  • lata 1918-1940:
Imię i nazwiskoRozpoczął urzędowanieZakończył urzędowaniePartia
1Karlis Ulmanis, pierwszy raz18 listopada 191819 czerwca 1921Łotewska Partia Chłopska
2Zigfrīds Anna Meierovics, pierwszy raz19 czerwca 192126 stycznia 1923Łotewska Partia Chłopska
3Jānis Pauļuks27 stycznia 192327 czerwca 1923Łotewska Partia Chłopska
Zigfrīds Anna Meierovics, drugi raz27 czerwca 192326 stycznia 1924Łotewska Partia Chłopska
4Voldemārs Zamuels27 stycznia 192416 grudnia 1924Partia Demokratycznego Centrum
5Hugo Celmiņš, pierwszy raz16 grudnia 192425 grudnia 1925Łotewska Partia Chłopska
Karlis Ulmanis, drugi raz25 grudnia 19254 maja 1926Łotewska Partia Chłopska
6Artūrs Alberings4 maja 192617 grudnia 1926Łotewska Partia Chłopska
7Marģers Skujenieks, pierwszy raz17 grudnia 192621 stycznia 1928Łotewska Socjaldemokratyczna Partia Pracy
8Pēteris Juraševskis21 stycznia 19281 grudnia 1928Partia Demokratycznego Centrum
Hugo Celmiņš, drugi raz1 grudnia 192824 marca 1931Łotewska Partia Chłopska
Marģers Skujenieks, drugi raz24 marca 193123 marca 1933Łotewska Socjaldemokratyczna Partia Pracy
9Ādolfs Bļodnieks23 marca 193317 marca 1934partia Nowych Rolników (Jaunsaimnieku Partija)
Karlis Ulmanis, trzeci raz17 marca 193422 czerwca 1940Łotewska Partia Chłopska (do 15 maja 1934)
brak (po 15 maja 1934)
  • od 1990 roku
Imię i nazwiskoRozpoczął urzędowanieZakończył urzędowaniePartia
1Ivars Godmanis7 maja 19903 sierpnia 1993Łotewska Droga
2Valdis Birkavs3 sierpnia 199319 września 1994Łotewska Droga
3Māris Gailis19 września 199421 grudnia 1995Łotewska Droga
4Andris Šķēle21 grudnia 19957 sierpnia 1997(Bezpartyjny)
5Guntars Krasts7 sierpnia 199726 listopada 1998Dla Ojczyzny i Wolności/Łotewski Narodowy Ruch Niepodległości
6Vilis Krištopāns26 listopada 199816 lipca 1999Łotewska Droga
Andris Šķēle, drugi raz16 lipca 19995 maja 2000Partia Ludowa
7Andris Bērziņš5 maja 20007 listopada 2002Łotewska Droga
8Einars Repše7 listopada 20029 marca 2004Nowa Era
9Indulis Emsis9 marca 20042 grudnia 2004Związek Zielonych i Rolników
10Aigars Kalvītis2 grudnia 20045 grudnia 2007Partia Ludowa
11Ivars Godmanis20 grudnia 200712 marca 2009LPP/LC
12Valdis Dombrovskis12 marca 200922 stycznia 2014Nowa Era/Jedność
13Laimdota Straujuma22 stycznia 201411 lutego 2016Jedność
14Māris Kučinskis11 lutego 2016obecniePartia Lipawska

Sąd Konstytucyjny

Sąd to niezawisły organ władzy sądowniczej sprawujący nadzór nad hierarchiczną zgodnością aktów prawnych (m.in. ustaw z konstytucją). Składa się z 7 sędziów zatwierdzanych przez Sejm:

  • 3 zgłaszają posłowie,
  • 2 zgłasza Gabinet Ministrów,
  • 2 zgłasza plenum Sądu Najwyższego.

Kontrola Państwowa

Jest to niezawisły organ kolegialny, którego członków mianuje parlament w identycznym trybie jak sędziów, przy czym zajmowanie urzędu ma charakter kadencyjny. Nadzoruje on działalność gospodarczą państwa.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Coat of Arms of Latvia.svg
Coat of arms of Latvia.
Flag of the President of Latvia.svg
The flag that is used by the President of Latvia.