Willa Kramstów

Willa Kramstów
Symbol zabytku nr rej. :
- A/678/2020 z 23.07.2020 (woj. śląskie)[1]
- A/1439/91 z 31.10.1991 (woj. katowickie)[2]
Ilustracja
Willa widziana od ulicy Warszawskiej (2018)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Katowice

Adres

ul. Warszawska 37

Typ budynku

willa z ogrodem

Styl architektoniczny

neoklasycyzm

Architekt

Julius Haase

Rozpoczęcie budowy

1875

Ukończenie budowy

1876

Ważniejsze przebudowy

1958-1959

Pierwszy właściciel

rodzina von Kramsta[3]

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Willa Kramstów”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Willa Kramstów”
Ziemia50°15′28,2355″N 19°01′47,0129″E/50,257843 19,029726

Willa Kramstówwilla z ogrodem wybudowana w latach 1875–1876 w Śródmieściu Katowic, przy ul. Warszawskiej 37, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

Według niektórych przypuszczeń, w XVIII w. w miejscu, w którym teraz wznosi się willa, przy tzw. szosie mysłowickiej, miał stać niewielki dwór właścicieli Ordynacji Mysłowickiej, Mieroszewskich. Jego mieszkanką była Józefina Mieroszewska, jedyna córka pierwszego Ordynata Mysłowickiego Jana Krzysztofa i czeskiej hrabianki N. Kolowrat-Krakowsky. Kramstowie, przemysłowcy przybyli ze Świebodzic na Dolnym Śląsku, nabyli od Mieroszewskich tę posesję w XIX wieku, gdy kupowali od nich kopalnie w Zagórzu, Niwce i Klimontowie[4].

Obiekt wybudowano w latach 1875−1876 według projektu Juliusa Haase (projekt z 1874[5][6]), w stylu neoklasycystycznym[7], jako jednopiętrową willę ogrodową[8] dla rodziny Gustava von Kramsta[3], przemysłowca i właściciela dóbr ziemskich[9]. Willa posiadała zadaszony podjazd, boazerie, parkiety[10] oraz użytkowo-ozdobną pergolę[11].

W 1906 r. willę nabył kupiec Siegfried Silberstein. Dom pozostawał formalnie w jego rękach do 1945 r., chociaż w czasie II wojny światowej budynek skonfiskowały władze okupacyjne i urządziły w nim klub niemiecki[12]. Po wojnie willę zajmował krótko Instytut Śląski, a po jego likwidacji w 1948 r. kilka innych instytucji. W tym czasie miało tu m.in. swoją siedzibę powstałe w 1947 r. terenowe koło Polskiego Towarzystwa Geograficznego (od grudnia 1948 r. Oddział Katowicki PTG)[13].

W 1955 r. obiekt przydzielony został Klubowi Pracy Twórczej. W latach 1956-1957 trzy pokoje na parterze budynku od strony ul. Warszawskiej zajmowała redakcja efemerycznego tygodnika „Przemiany”[14]. Jak podawał ówczesny przewodnik „Dzięki pomocy finansowej PWRN, ze szczególnym staraniem v. przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej rady Narodowej Jerzego Ziętka, przeprowadzono generalny remont domu i w lutym 1959 r. dokonano otwarcia Klubu[12]. Projekt przebudowy oraz wyposażenia wnętrz były dziełem Tadeusza Gieruli, natomiast rozwiązania dekoracyjno-kolorystyczne artystów malarzy Wiesława Langego i Jana Dutkiewicza[15]. Obiekt wzbogacił się m.in. o salę imprez kulturalno-artystycznych na 100 miejsc[12] oraz o usytuowaną w piwnicy restaurację „Piwniczka” (obecnie „Marchołt”)[9], jednak zewnętrzny wygląd budynku został zmieniony[11]. „Klub” stał się miejscem, w którym od wielu lat koncentruje się życie zawodowe i towarzyskie katowickich środowisk twórczych: literatów, dziennikarzy, plastyków, architektów, muzyków, fotografików i in. Od chwili powołania do życia w 1962 r. przez dwa lata mieściła się tu redakcja dwutygodnika „Poglądy[14].

Budynek wpisano do rejestru zabytków[2] 31 października 1991 (nr rej.: A/1439/91)[7][16]. Granice ochrony obejmują całą działkę[8] (budynek wraz z otoczeniem[16]). Obecnie mieści się tu siedziba Klubu Niezależnych Stowarzyszeń Twórczych „Marchołt”[17][18], działającego w tym miejscu od 5 lutego 1992[19][20].

Od 26 czerwca roku 2015 w budynku działa restauracja i klubokawiarnia Drzwi Zwane Koniem, założona przez spółdzielnię socjalną Honolulu, zatrudniająca osoby z niepełnosprawnościami[21][22].

Zobacz też

Przypisy

  1. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 27 lipca 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-08)]. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-07-27]
  2. a b Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2011-09-28].
  3. a b Katarzyna Łakomy: Wille miejskie Katowic. Katowice: Muzeum Śląskie, 2011. ISBN 978-83-62593-06-4.
  4. "Kronika Katowicka" nr 45, czerwiec 2017 [1]
  5. Katowice - Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 15.
  6. Katowickie wille przemysłowców (pol.) www.mmsilesia.pl [dostęp 2011-09-28]
  7. a b Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-28]. (pol.).
  8. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-09-28]. (pol.).
  9. a b Lipońska-Sajdak Jadwiga, Szota Zofia: Gruss aus Kattowitz. Pozdrowienia z Katowic. Katowice 2004, ISBN 83-87727-07-5, s. 52
  10. Historia. marcholt.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-19)]. (pol.) www.marcholt.pl [dostęp 2011-09-28]
  11. a b Katarzyna Łakomy: Pergola w ogrodach willi miejskich Katowic przełomu XIX i XX wieku (pol.) www.bc.biblos.pk.edu.pl [dostęp 2011-09-28]
  12. a b c Zbior. (red. Nowak Jerzy): Przewodnik po Katowicach, PTTK, Zarząd Okręgu Katowice, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1962, s. 108-109
  13. Hibszer Adam: Z dziejów Polskiego Towarzystwa Geograficznego na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, w: "Przyroda Górnego Śląska" nr 97, jesień 2019, s. 4-5
  14. a b Tadeusz Kijonka: Miasto bez gazet, 5 kwietnia 2013 r. [sdrp.katowice.pl/]
  15. Kalinowski Janusz: Katowice i okolice. Przewodnik, Wydawnictwo "Sport i Turystyka", Warszawa 1981, 83-217-2352-7, s. 48
  16. a b Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-28]. (pol.).
  17. Sale wykładowe (pol.) www.studia.wszop.edu.pl [dostęp 2011-09-28]
  18. Piwnica u Marchołta (pol.) www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2011-09-28]
  19. Klub Niezależnych Stowarzyszeń Twórczych MARCHOŁT. marcholt.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-19)]. (pol.) www.marcholt.pl [dostęp 2011-09-28]
  20. Klub Niezależnych Stowarzyszeń Twórczych "Marchołt" (pol.) www.gosilesia.pl [dostęp 2011-09-28]
  21. Drzwi Zwane Koniem, drzwizwanekoniem.pl [dostęp 2016-02-03].
  22. Ogród w centrum miasta. Drzwi Zwane Koniem otwierają się już jutro!, Mariacka.eu [dostęp 2016-02-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-04] (ang.).

Media użyte na tej stronie

Katowice location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Katowice. Punkty graniczne mapy:
  • N: 50.30 N
  • S: 50.125 N
  • W: 18.885 E
  • E: 19.125 E
Silesian Voivodeship location map2.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of en:Silesian Voivodeship with counties (powiats) and municipalities (gminas). Geographic limits of the map:
  • N: 51.1617 N
  • S: 49.2956 N
  • W: 17.8872 E
  • E: 20.0559 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Katowice - Ul. Warszawska 10.jpg
Autor: Lestat (Jan Mehlich), Licencja: CC BY-SA 3.0
Zabytkowa kamienica wybudowana przez Theodora Wawrzika w 1868 r. (przebudowa w 1912 r.) w stylu historyzmu przy ulicy Warszawskiej 10 w Katowicach.
Kattowitz Villa Grundmann.jpg
Willa Friedricha Wilhelma Grundmann w Katowicach.
Katowice Willa Kramstow.jpg
Autor: Adrian Tync, Licencja: CC BY-SA 4.0
Elewacja willi Kramstów w Katowicach, widok od ulicy Warszawskiej.