Zyndranowa

Artykuł

49°25′32″N 21°43′10″E

- błąd

39 m

WD

49°25'59.9"N, 21°43'0.1"E, 49°25'29.86"N, 21°43'9.26"E

- błąd

14 m

Odległość

938 m

Zyndranowa
wieś

Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

krośnieński

Gmina

Dukla

Liczba ludności (2020)

130[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-454[2]

Tablice rejestracyjne

RKR

SIMC

0350651[3]

Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa konturowa gminy Dukla, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Zyndranowa”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Zyndranowa”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Zyndranowa”
Ziemia49°25′32″N 21°43′10″E/49,425556 21,719444
(c) Szydlo Stanislaw, CC BY-SA 3.0
Zyndranowa, widok z południowej strony.

Zyndranowa (j. łemkowski Зындранова) – wieś w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla[3][4].

Położenie

Wieś leży w sercu Beskidu Niskiego, tuż pod głównym grzbietem Karpat, ok. 2 km na północny wschód od siodła Przełęczy Dukielskiej. Jej zabudowania ciągną się wzdłuż doliny potoku Panna, zwanego też Sołotwiną[5] (niegdyś Sołotwyna). Od zachodu dolinę ograniczają wzgórza Kiczera Telepkowa (534 m n.p.m., na południu) i Kiczera Gablacka (533 m n.p.m., na północy), które oddzielają wieś od Barwinka i biegnącej przez tę wieś drogi krajowej nr 19. Od wschodu i północnego wschodu ogranicza dolinę ramię górskie ze szczytami (licząc od południa): Kiczera (Klepke; 670 m n.p.m.), Średni Wierch (616 m n.p.m.), Tokarnia (692 m n.p.m.), Czerwony Horb (618 m n.p.m.) i Wysoki Dział (616 m n.p.m.). Na południu i południowym zachodzie tereny Zyndranowej sięgają po główny grzbiet wododziałowy Karpat w rejonie Jałowej Kiczery i biegnącą nim granicę polsko-słowacką.

Jedyny dojazd do wsi wiedzie od północy, drogą od strony Tylawy.

Zyndranowa leży na terenie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia

Miejscowość została założona przed 1399 rokiem. Legenda głosi, że wieś założył rycerz Zyndram z Maszkowic[a], osiedlając w niej jeńców pojmanych w bitwie pod Grunwaldem, jednak za datę powstania Zyndranowej przyjmuje się raczej koniec XIV wieku, a za założyciela Zyndrama z Jaślisk. Od końca XVI w. do końca XIX w. wieś była w posiadaniu kolejno Oktawiana Guczy[5], Cikowskich, Kobyleńskich i Męcińskich.

W czasie obydwu wojen światowych Zyndranowa była bardzo zniszczona. W czasie drugiej wojny znajdował się tu punkt dowodzenia gen. I. Afonina, kierującego natarciem na Przełęcz Dukielską.

Po 1944 w ramach akcji wysiedlania ludności ukraińskiej do ZSRR większość miejscowych Ukraińców przesiedlono do Odessy. Natomiast Łemkowie wysiedleni podczas akcji „Wisła” powrócili częściowo po 1956. Przed wojną wieś liczyła ok. 180 numerów domów, obecnie liczy około 30.

Toponimika nazwy

Nazwa wsi może wywodzić się od niemieckiego słowa zyndra, czyli kopalnia. Być może chodzi o kopalnie rudy żelaza.

Etnografia

Zyndranowa jest wsią uważaną niegdyś za stolicę Łemkowszczyzny wschodniej. We wsi żywe są tradycje łemkowskie, zachowywany jest język łemkowski, piosenki, a także rzadko spotykane gdzie indziej na Łemkowszczyźnie wschodniej kolędy.

Religie i ich wyznawcy

Kaplica katolicka

Najstarsi mieszkańcy Zyndranowej byli wyznania prawosławnego. Zasłynęli tym, że szczególnie długo opierali się unii brzeskiej (1596), i dopiero w 1706 r. przyjęli grekokatolicyzm. Związane z tzw. orientacją wszechruską tendencje do powrotu do prawosławia nasiliły się po tzw. schizmie tylawskiej (1926) i większość mieszkańców wsi z czasem wróciło na łono Kościoła prawosławnego.

W 1897 r. zbudowano we wsi cerkiew greckokatolicką na planie krzyża, o architekturze nawiązującej do budownictwa huculskiego (na przełomie XIX i XX w., na fali rodzącej się ukraińskiej świadomości narodowej, na zachodniej Ukrainie zaczęto propagować architekturę huculską jako narodowy styl ukraiński). Przetrwała ona szczęśliwie obie wojny światowe. Będącą w bardzo złym stanie świątynię rozebrali w 1962 r. sami Łemkowie powracający z wysiedlenia, gdy władze obiecały im pozwolenie budowy nowej cerkwi. Obietnica ta nie została dotrzymana i przez ponad 20 lat nabożeństwa odbywały się w tzw. domu gromadzkim. Dopiero w 1985 r. zbudowano w Zyndranowej nową, murowaną, prawosławną cerkiew św. Mikołaja, będącą świątynią miejscowej parafii. Była to pierwsza cerkiew wzniesiona na Łemkowszczyźnie po II wojnie światowej.

Współcześnie we wsi współistnieją cztery działające wyznania religijne: rzymskokatolickie, prawosławne (autokefalia), greckokatolickie i Świadkowie Jehowy. Wieś jest siedzibą dwóch parafii: greckokatolickiej i prawosławnej[6].

Turystyka

Mapa Marcusa Beneventanus. Zyndriznova na starej mapie pomiędzy Sanokiem a Lipnicą Murowaną (Lipniza). (1507)

Główną atrakcją turystyczną jest Skansen Kultury Łemkowskiej, założony i prowadzony przez Łemka z Zyndranowej Fedora Gocza. Obejmuje on ekspozycje etnograficzno-historyczne, a także zbiór militariów – pamiątek po bitwie o Przełęcz Dukielską z 1944 r.

W górnej części wsi znajduje się chatka studencka i baza namiotowa Studenckiego Koła Przewodników Beskidzkich w Rzeszowie.

Zyndranowa latem odwiedzana jest przez turystów zmierzających na Słowację przez Barwinek, od Tylawy w kierunku zachodnim wieś dzieli 5 km.

Szlaki piesze

Uwagi

  1. Z dokumentu królewskiego z 1426 wynika, iż Zyndram z Maszkowic, którego siedzibą były Maszkowice koło Nowego Sącza, posiadał z nadania królewskiego w ziemi bieckiej wsie: Jaśliska, Zyndranowa, Lubatowa, Jasionka i Królików.

Przypisy

  1. Strona gminy. Demografia, stan na dzień 31.12.2020
  2. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  3. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b Zyndranowa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 706.
  6. Andrzej Stachowiak, Współczesne konflikty wyznaniowe na Łemkowszczyźnie, 24 listopada 2010 [dostęp 2019-01-24] (pol.).

Bibliografia

  • Michalak J., Dukla i okolice, Krosno 1996
  • Krosno – studia z dziejów miasta i regionu, T.I- III, red. J. Garbarcik, Kraków 1995

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Dukla (gmina) location map.png
Autor: Smat, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map
Subcarpathian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podkarpackie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 50.9 N
  • S: 48.95 N
  • W: 21.03 E
  • E: 23.66 E
POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
POL Szlak zielony.svg
Zielony szlak turystyczny.
Zyndranowa 2012.jpg
(c) Szydlo Stanislaw, CC BY-SA 3.0
Widok z południowej strony.
POL ścieżka niebieska.svg
Autor: odder, Licencja: CC BY-SA 2.5
Ikona kwadratowego znaku szlaku lub ścieżki dydaktycznej – niebieskiej. Ikony innych znakowanych szlaków i ścieżek znajdziesz w: Wikipedia:Ikony szlaków.
Zyndranowa, cerkiew św. Mikołaja (HB8).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zyndranowa, cerkiew św. Mikołaja
POL ścieżka czarna.svg
Ikona kwadratowego znaku szlaku lub ścieżki dydaktycznej – czarnej. Ikony innych znakowanych szlaków i ścieżek znajdziesz w: Wikipedia:Ikony szlaków.
Karte des Marcus Beneventanus, 1507.jpg
Marco Beneventano and Bernard Wapowski Tabula Moderna Polonie, Ungarie, Boemie, Germanie, Lithuanie 1507: Monumenta Poloniae Cartographica.
Zyndranowa skansen.jpg
(c) I,Szydlo St., CC BY-SA 3.0
Zyndranowa muzeum-skansen kultury lemkowskiej
POL ścieżka czerwona.svg
(c) Tomasz "odder" Kozlowski, CC BY-SA 2.5
Ikona kwadratowego znaku szlaku lub ścieżki dydaktycznej – czerwonej. Ikony innych znakowanych szlaków i ścieżek znajdziesz w: Wikipedia:Ikony szlaków.